องค์ความรู้ทางวัฒนธรรม >> ประเพณีท้องถิ่น
ประเพณีส่งตายายตามสายน้ำ

วันที่ 16 มี.ค. 2563

ชื่อประเพณี : ประเพณีส่งตายายตามสายน้ำ
แหล่งที่มา : ชุมชน บ้านเนินทอง ตำบลสลุย อำเภอท่าแซะ จังหวัดชุมพร
ประเพณีเกี่ยวกับ : ความเชื่อ
ความเป็นมา ประเพณีรับ - ส่งตายาย เป็นประเพณีทำบุญวันสาร์ทในเดือนสิบประเพณีนี้มีความเชื่อว่า ในวันแรม ๑ ค่ำเดือนสิบของทุกปี พญายม หรือยมโลกจะปล่อยให้คนที่ตายไปแล้ว โดยเฉพาะพวกที่ตกอยู่ในนรก เป็นเปรตให้ขึ้นมาเยี่ยมลูกหลานในมนุษยโลกได้ ๑๕ วัน พอถึงแรม ๑๕ ค่ำ จึงถูกเรียกกลับให้ไปอยู่ที่เดิม ชาวบ้านเนินทอง อำเภอท่าแซะ จึงทำพิธีรับบรรพบุรุษในวันแรม ๑ ค่ำ เรียกว่า "วันรับตายาย” พอถึงวันแรม ๑๕ ค่ำจึงส่งตายายกลับ เรียกว่า "วันส่งตายาย” ซึ่งจะจัดขึ้นทุกท้องที่ในอำเภอท่าแซะ จังหวัดชุมพร เป็นประเพณีที่แสดงออกถึงความกตัญญูอย่างสูงยิ่งต่อบรรพบุรุษ เป็นประเพณีที่ชาวบ้านทุกครอบครัวจะไปร่วมกันทำบุญที่วัดเพื่ออุทิศส่วนกุศลให้ผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว ที่สำคัญยิ่งในวันนี้ชาวจังหวัดชุมพรไม่ว่าจะไปทำงานอยู่แห่งหนตำบลใด มักเดินทางกลับภูมิลำเนาเพื่อประกอบกิจกรรมดังกล่าวนอกจากจะเป็นการกระทำเพื่อแสดงออกถึงความกตัญญูแล้ว ยังเป็นการพบปะสังสรรค์ระหว่างญาติพี่น้องอีกด้วย ชาวบ้านทุกครอบครัวจะจัดอาหารคาวหวาน ดอกไม้ธูปเทียน ไปทำบุญที่วัด วันส่งตายาย จะตรงกับวันแรม ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๐ ซึ่งการทำบุญวันส่งตายายจึงมีความสำคัญพอกัน แต่ในวันส่งตายายจะจัดเตรียมอาหารคาวหวาน ต่าง ๆ เป็นพิเศษ พร้อมของใช้ในครัวเรือน เชื่อว่า จัดเตรียมให้ตายายนำกลับไปใช้ในระหว่าง ๑๕ วันที่ตายายมาอยู่กับลูกหลาน ลูกหลานจะต้องตระเตรียมข้าวของเพื่อให้ตายายได้เอาไปกินไปใช้ในปรโลก พอถึงวันส่งตายายก็นำของที่จะให้ตายายไปวัด แล้วทำพิธีบังสุกุลอุทิศไปให้ตายายของตน ทั้งยังแบ่งปันบางส่วนอุทิศไปให้คนตายที่ไม่มีญาติ ในระหว่างนี้ ลูกหลานคนไหนไปอยู่ไกล ๆ ต่างบ้านต่างเมือง จะต้องกลับมายังบ้านอันเป็นของต้นตระกูล มาช่วยกันเตรียมของพื้นถิ่นของแต่ละอำเภอนั้นๆ ไปวัดใกล้ๆบ้านทั้งนี้ วัดส่วนใหญ่ในพื้นที่อำเภอท่าแซะ จะตั้งอยู่ในบริเวณริมคลองท่าแซะ ซึ่งเป็นแหล่งน้ำสำคัญที่ไหลผ่านพื้นที่หลายตำบลในอำเภอท่าแซะ ดังนั้น ชาวบ้านที่นี่จะเริ่มเตรียมของมาวัดทำบุญล่วงหน้ากันหลายวัน เพราะนอกจากอาหารคาวหวานและอาหารแห้งแล้ว ยังมีสิ่งของเครื่องใช้สำหรับบรรพบุรุษอีกหลายอย่าง ซึ่งสิ่งของทั้งหมดจะนำใส่แพลอยตามน้ำไปให้กับเหล่าบรรพบุรุษของพวกเขา อาหารในวันนี้ทั้งที่ใส่ปิ่นโต และใส่ถุงหรือชะลอม หรือภาษาทางไต้เรียกว่ากะเฌอจัดให้เป็นสำรับ การจัดสำรับนั้น ให้ดีต้องเอาภาชนะเครื่องสานที่ตายายทำไว้ให้ โดยเฉพาะเฌอ เวลาจัดให้รองก้นเฌอด้วยใบตองแล้วใส่ข้าวสารข้าวใหม่ลงไปก่อน ตามด้วยเครื่องแกง มีหัวหอม หัวเทียม หัวมัน เกลือ เคย น้ำปลา น้ำผึ้ง น้ำตาล หัวข่า หัวขมิ้น ตะไคร้ แล้วจึงใส่พวกอาหารแห้ง ปลาเค็ม หมูเค็ม เนื้อเค็ม มะพร้าว ขี้พร้า น้ำเต้า ลอกอ ส้มขามเปียก ต่อด้วยผลไม้ เช่นข้าวโพดทั้งฝัก ส้มโอ แตงไทย มะม่วงแก่ กล้วยแก่ อ้อย และของที่ปลูกในบ้าน หรือถ้าไม่ได้ปลูก แต่เป็นของชอบของตายาย ก็ควรขวนขวายไปซื้อไปหามาจากที่อื่น สุดท้ายให้ใส่ของใช้ประจำวัน สมัยก่อนมี น้ำมันมะพร้าว ไว้จุดตะเกียง มีขี้ไต้ มีไม้ขีดไฟ สำหรับจุดให้แสงสว่าง นอกจากนั้นก็ต้องใส่ หม้อ กระทะ ถ้วย เข็ม ด้าย หมาก พลู ปูน กานพลู พิมเสน สีเสียด ยาเส้น ใบจาก ยาลม กระบันหมาก ซึ่งเป็นอุปกรณ์ภาในเชี่ยนหมากให้ครบถ้วน สุดท้ายต้องมี ธูปกับเทียนให้ท่านได้ไหว้พระ แต่ละชั้นควรรองใบตองแยกประเภทให้เรียบร้อย คนแก่หูตาไม่ค่อยดี ใส่ปน ๆ กันจะหาไม่พบ ส่วนอาหารในปิ่นโตก็มักจะเป็นของชอบของปู่ย่าตายาย เช่นแกงส้มหยวกกล้วยเถื่อนกับปลาช่อน แต่ปัจจุบันหายาก ก็จะใช้หมูแทน ต้มกะทิปลาเค็มกับส้มป่อย แกงเนื้อกับลูกแว้ง ส่วนน้ำพริกก็จะมีเครื่องเคียงเช่นยอดกระถิน สะตอ ใบเหลียงต้มกระทิ ยำแตงวา ยำผักแว่น หยวกทือลวก แกงลูกปลากับใบแป้น แกงกะทิยอดยอง ขนมจีนน้ำพริกน้ำยา แกงขี้ปลา ส่วนขนมหวาน ก็จะประกอบไปด้วย ขนมแป้งกวน ข้าวเหนียวกวน ขนมสอดใส้ ทุกวัดจะล้นหลามไปด้วยผู้ที่มาร่วมส่งบรรพบุรุษของตัวเอง หลังจากทำบุญตอนเช้าเสร็จแล้วก็จะมีการบังสกุลบรรพบุรุษ และนำสิ่งของทั้งหมดที่เตรียมไว้นำไปตั้งบนแพไม่ไผ่ที่ชาวบ้านมาร่วมกันทำขึ้น ล่องไปตามสายน้ำท่ามกลางเสียงกล่าวคำอำลาของลูกหลานที่ไม่อยากให้ไป บ้างก็โบกมือ บ้างก็ยกมือไหว้ บางคนถึงกับร่ำให้ เพราะกว่าจะมีโอกาสอีกครั้งก็ต้องรอถึงปีหน้าจึงเป็นที่มาของประเพณีส่งตายายตามสายน้ำ
รูปแบบ วิธีการของประเพณีกิจกรรมที่จัด ช่วงเช้า ชาวบ้านจะจัดเตรียมภัตตาหารใส่ปิ่นโตไปถวายพระที่วัด มีการสวดมนต์ไหว้พระ สมาทานศีล ฟังพระธรรมเทศนา ถวายภัตตาหารแด่พระสงฆ์ ช่วงสาย เป็นพิธีบังสุกุลอุทิศส่วนกุศลให้กับบรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว โดยการนำสิ่งของทั้งหมดที่เตรียมไว้นำไปตั้งบนแพไม่ไผ่ที่ชาวบ้านมาร่วมกันทำขึ้น ก่อนล่องไปตามคลองท่าแซะ ประกอบด้วย อาหารคาวหวานและอาหารแห้งแล้ว สิ่งของเครื่องใช้สำหรับบรรพบุรุษอีกหลายอย่าง การจัดอาหารมีทั้งที่ใส่ปิ่นโต และใส่ถุงหรือชะลอม หรือกะเฌอจัดให้เป็นสำรับ การจัดสำรับนั้น ให้ดีต้องเอาภาชนะเครื่องสานที่ตายายทำไว้ให้ โดยเฉพากะเฌอ เวลาจัดให้รองก้นเฌอด้วยใบตองแล้วใส่ข้าวสารข้าวใหม่ลงไปก่อน ตามด้วยเครื่องแกง มีหัวหอม หัวเทียม หัวมัน เกลือ เคย น้ำปลา น้ำผึ้ง น้ำตาล หัวข่า หัวขมิ้น ตะไคร้ แล้วจึงใส่พวกอาหารแห้ง ปลาเค็ม หมูเค็ม เนื้อเค็ม มะพร้าว ขี้พร้า น้ำเต้า ลอกอ ส้มขามเปียก ต่อด้วยผลไม้ เช่น ข้าวโพดทั้งฝัก ส้มโอ แตงไทย มะม่วงแก่ กล้วยแก่ อ้อย ซึ่งเป็นของที่ปลูกในบ้าน หรือไปซื้อไปหามาจากที่อื่นในส่วนของใช้ประจำวัน มีน้ำมันมะพร้าวไว้จุดตะเกียง มีขี้ไต้ มีไม้ขีดไฟ สำหรับจุดให้แสงสว่าง นอกจากนั้นก็ต้องใส่ หม้อ กระทะ ถ้วย เข็ม ด้าย หมาก พลู ปูน กานพลู พิมเสน สีเสียด ยาเส้น ใบจาก ยาลม กระบันหมาก ซึ่งเป็นอุปกรณ์ภายในเชี่ยนหมากให้ครบถ้วน สุดท้ายต้องมี ธูปกับเทียนให้ท่านได้ไหว้พระ แต่ละชั้นควรรองใบตองแยกประเภทให้เรียบร้อย คนแก่หูตาไม่ค่อยดี ใส่ปน ๆ กันจะหาไม่พบ ส่วนอาหารในปิ่นโตก็มักจะเป็นของชอบของปู่ย่าตายาย เช่น แกงส้มหยวกกล้วยเถื่อนกับปลาช่อน แต่ปัจจุบันหายาก ก็จะใช้หมูแทน ต้มกะทิปลาเค็มกับส้มป่อย แกงเนื้อกับลูกแว้ง ส่วนน้ำพริกก็จะมีเครื่องเคียงเช่นยอดกระถิน สะตอ ใบเหลียงต้มกระทิ ยำแตงวา ยำผักแว่น หยวกทือลวก แกงลูกปลากับใบแป้น แกงกะทิยอดยอง ขนมจีนน้ำพริกน้ำยา แกงขี้ปลา ส่วนขนมหวาน ก็จะประกอบไปด้วย ขนมแป้งกวน ข้าวเหนียวกวน ขนมสอดใส้ ทุกวัดจะล้นหลามไปด้วยผู้ที่มาร่วมส่งบรรพบุรุษของตัวเอง ซึ่งในส่วนของแพนั้น ทำด้วยไม่ไผ่ ซึ่งขึ้นอยู่บริเวณริมคลองท่าแซะ ชาวบ้านจะร่วมมือกันทำแพ บางวัดมีการประดับประดาด้วยรูปจำลองตายาย บ้างทำเป็นตุ๊กตา หรือภาพวาด
การจัดงานเป็นประจำทุกปี
ระยะเวลาการจัดงาน ๑ วัน
วันตามจันทรคติหรือสุริยคติ วันแรม ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๐
งบประมาณที่ใช้
ชาวบ้านร่วมบริจาคสมทบ ประมาณ ๕,๐๐๐ บาท
จำนวนคนที่ร่วมงานประเพณี
๑,๐๐๐ คน
ผู้จัด
หน่วยงานรับผิดชอบ : วัดเนินทอง
ชื่อ – สกุล (เลขนุการคณะกรรมการจัดงาน) : นายปรีดา ทิมทอง
โทรศัพท์ : ๐ ๗๗๖๑ ๑๑๑๓
หน่วยงาน/องค์กร/สถาบัน ที่ร่วมจัด : องค์การบริหารส่วนตำบลสลุย
pic
pic

แนะนำสถานที่ท่องเที่ยว



ปฏิทินกิจกรรม
ปฏิทินกิจกรรม
« มกราคม 2565 »
อา. จ. อ. พ. พฤ. ศ. ส.
       1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31
ดูปฏิทินทั้งหมด


สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดชุมพร
ชั้น ๑ อาคารศาลากลางจังหวัดชุมพร ถนนไตรรัตน์ ตำบลนาชะอัง
อำเภอเมืองชุมพร จังหวัดชุมพร๘๖๐๐๐
โทรศัพท์ ๐๗๗ ๖๑๓ ๖๔๘ /โทรสาร ๐ ๗๗๕๐ ๗๗๗๖
อีเมลล์ : [email protected] หรือ [email protected]
สายด่วนวัฒนธรรม
Copyright © 2015 m-culture.go.th กระทรวงวัฒนธรรม