องค์ความรู้ทางวัฒนธรรม >> ประเพณีท้องถิ่น
ฮีตสิบสองครองสิบสี่ : บุญสงกรานต์

วันที่ 9 ธ.ค. 2562


   ตรุษสงกรานต์หรือบุญสรงน้ำ การสรงน้ำมีการรดน้ำพระพุทธรูป พระสงฆ์ ผู้หลักผู้ใหญ่ ด้วยน้ำอบน้ำหอมเพื่อขอขมาและขอพร เป็นประเพณีอันดีงามควรรักษาไว้ มีการทำบุญถวายทาน การทำบุญสรงน้ำกำหนดเอาวันขึ้น 15 ค่ำ เดือนห้า บางทีเรียกว่า บุญเดือนห้า ถือเป็นเดือนสำคัญ เพราะเป็นเดือนเริ่มต้นปีใหม่ไทย
เมื่อเดือนห้ามาถึงอากาศก็ร้อนอบอ้าวทำให้คนเจ็บไข้ได้ป่วยการอาบน้ำชำระ เนื้อกายเป็นวิธีการแก้ร้อนผ่อนให้เป็นเย็น ให้ได้รับความ สุขกายสบายใจ อีกอย่างหนึ่งมี เรื่องเล่าว่า เศรษฐีคนหนึ่งไม่มีลูก จึงไปบะบน(บนบาล) พระอาทิตย์และพระจันทร์เพื่อขอ ลูกเวลาล่วงเลยมาสามปี ก็ยังไม่ได้ลูกจึงไปขอลูกกับต้นไทรใหญ่ เทวดาประจำต้นไทรใหญ่ มีความกรุณาได้ไปขอลูกนำพระยาอินทร์ พระยาอินทร์ให้ธรรมะปาละกุมาร (ท้าวธรรมบาล) มาเกิดในท้องภรรยาเศรษฐี เมื่อธรรมะปาละประสูติ เจริญวัยวัยใหญ่ขึ้น ได้เรียนจบไตรเภท เป็นอาจารย์สอนการทำมงคลแก่คนทั้งหลาย คณึงนั้น กบิลพรหม ลงมาถามปัญหาธรรมะปาละกุมาร
(ถามปัญหาสามข้อคือ คนเราในวันหนึ่ง ๆ มีศรีอยู่ที่ไหนบ้าง ถ้าธรรมบาลตอบได้จะตัดศรีษะตนบูชา แต่ถ้าตอบไม่ได้จะตัดศรีษะธรรมบาลเสีย โดยผลัดให้เจ็ดวันในชั้นแรก ธรรมบาลตอบไม่ได้ ในวันถ้วนหก ธรรมบาลเดินเข้าไปในป่า บังเอิญได้ยินนกอินทรีย์สองผัวเมียพูดคำตอบให้กันฟัง ตอนเช้าศรี อยู่ ที่หน้า คนจึงเอาน้ำล้างหน้าตอนเช้า ตอนกลางวันศรีอยู่ที่อก คนจึงเอาน้ำหมดประพรหมหน้าอกตอนกลางวัน ตอนเย็นศรีอยู่ที่เท้า คนจึงเอาน้ำล้างเท้าตอนเย็น ธรรมบาลจึงสามารถตอบคำถามนี้ได้)
สัญญาว่าถ้าธรรมบาลตอบปัญหาจะตัดหัวของตนบูชา ธรรมบาลแก้ได้ เพราะศรีษะของกบิลพรหมมีความศักสิทธ์มาก ถ้าตกใส่แผ่นดินจะเกิดไฟไหม้ ถ้าทิ้งขึ้นไปในอากาศฝนจะแล้ง ถ้าทิ้งลงมหาสมุทรน้ำจะแห้ง ก่อนตัดศรีษะกบิลพรหมเรียกลูกสาวทั้งเจ็ดคน เอาขันมารองรับแห่รอบเขาพระสุเมรุ หกสิบนาที แล้วนำไปไว้ที่เขาไกรลาสเมื่อถึงกำหนดปีนางเทพธิดาทั้งเจ็ดผลัดเปลี่ยนกันมาเชิญเอาศีรษะท้าวกบิลพรหมมาแห่รอบเขาพระสุเมรุ แล้ว บุญสงกรานต์หรือตรุษสงกรานต์ ทำกันในเดือนห้า ปกติมี ๓ วัน โดยจะเริ่มตั้งแต่วันที่ ๑๓ เมษายน ถึงวันที่ ๑๕ เมษายน ของทุกปี เหมือนกับภาคกลาง ในวันที่ ๑๓ เมษายน เป็นวันต้นคือวันมหาสงกรานต์ วันที่ ๑๔ เมษายน คือวันกลางเป็นวันเนา และวันที่ ๑๕ เมษายน คือวันสุดท้ายเป็นวันเถลิงศก ชาวอีสานถือเป็นวันขึ้นปีใหม่จะมีการสรงน้ำพระพุทธรูป ที่สรงน้ำพระพุทธรูปมักเป็นที่จัดไว้ในที่เห็นว่าเหมาะสม ซึ่งตามปกติมักใช้ศาลาการเปรียญ แต่บางวัดก็จัดสร้างหอสรงขึ้นแล้วอัญเชิญพระพุทธรูปไปประดิษฐานไว้ เพื่อทำการสรงในวันสงกรานต์ และในวันถัดจากวันสงกรานต์อีกด้วย

บุญเดือนห้า บุญสงกรานต์
"ฮีตหนึ่งนั้นพอเถิงเดือนห้าให้พวกไพร่ชาวเมือง
พากันทำเครื่องสรงองค์พระสัพพัญเจ้า
ทุกวัดให้ทำไปอย่าไลห่าง
ให้พากันสืบสร้างบุญไว้อย่าไล
ทุกทั่วทวีปแผ่นหล้าให้ทำแท้สู่คน
จั่งสิสุขยิ่งล้นทำถึกคำสอน
คือฮีตคองควรถือแต่ปาง ปฐมพุ้น"
     ตามสุริยคติแล้ววันสงกรานต์หรือปีใหม่ของไทยตรงกับวันที่ 13-14-15 ของเดือนเมษายนของทุกปี บุญสงกรานต์หรือตรุษสงกรานต์ของคนอีสานก็เช่นเดียวกันกับเทศกาลสงกรานต์ของคนไทยและคนลาวโดยทั่วไป รายละเอียดของพิธีกรรมอาจจะแตกต่างกันไปบ้างในแต่ละท้องถิ่น แต่ก็มีจุดสำคัญบางอย่างที่คล้ายคลึงกัน คือ การนำพระพุทธรูปที่เป็นที่เคารพสักการะบูชาของชาวบ้านออกมาให้ประชาชนได้สรงน้ำ , ก่อเจดีย์ทราย , จุดประทัดไล่ผี เป็นต้น
เรื่องเล่าเกี่ยวกับวันสงกรานต์
    มีเรื่องเล่าสืบต่อกันมาว่า มีมหาเศรษฐีอยู่คนหนึ่ง ได้แต่งงานอยู่กินกับภรรยามานานแต่ไม่มีบุตรเสียที มาวันหนึ่งนักเลงสุราข้างบ้านได้กล่าวดูถูกเศรษฐีว่า บาปหนานักจึงไม่มีลูก ท่านเศรษฐีจึงถามกลับไปว่าใยท่านจึงว่าเรา ในเมื่อเราร่ำรวยมีทรัพย์สินเงินทองมากมายนักเลงสุราก็ตอบกลับไปว่า เราเห็นว่าการมีบุตรประเสริฐกว่าสิ่งใด แม้มีทรัพย์มากมายแต่พอตายไปก็สูญเปล่า เศรษฐีรู้สึกละอายจึงไปบนบานศาลกล่าวขอบุตรจากเทวดาจนในวันหนึ่งภรรยาของท่านเศรษฐีก็ตั้งครรภ์และให้กำเนิดบุตรชาย ท่านเศรษฐีให้ชื่อว่า ธรรมบาล ธรรมบาลเป็นเด็กน่ารัก ฉลาดรู้ภาษานก อยู่มาวันหนึ่งท้าวกบิลพรหมจากพรหมโลกได้เสด็จลงมาทดสอบความฉลาดของธรรมลาล โดยตั้งคำถามสามข้อว่า เวลาเช้าศรีอยู่ที่ใด เวลากลางวันศรีอยู่ที่ใด เวลาเย็นศรีอยู่ที่ใด ถ้าใครเป้นผู้แพ้ตอ้งยอมตัดศีรษะของตนธรรมบาลขอเวลา 7 วัน ในการค้นหาคำตอบ พอถึงวันที่ 6 ธรรมบาลก็ยังหาคำตอบไม่ได้เกิดความไม่สบายใจจึงเข้าไปเดินเล่นในป่า พอเดินได้สักพักรู้สึกเหนื่อยจึงนั่งพักใต้ต้นไม้ใหญ่แล้วได้ยินเสียงนกอินทรีผัวเมียคุยกันว่า ช่วงนี้แห้งแล้งไม่รู้จะหาอะไรให้ลูกได้กิน ผัวก็บอกว่าไม่เป็นไร พรุ่งนี้ธรรมบาลจะถูกตัดหัวเพราะตอบคำถามท้าวกบิลพรหมไม่ได้ ซึ่งคำตอบก็ง่ายนิดเดียว คือ เวลาเช้าศรีอยู่ที่หน้าเพราะคนเราตื้นนอนต้องล้างหน้า เวลากลางวันศรีอยู่ที่อกเพราะอากาศร้อนต้องเอาน้ำลูบอก เวลาเย็นศรีอยู่ที่เท้าเพราะก่อนเข้านอนต้องล้างเท้า เมื่อถึงเวลานัดหมายธรรมบาลก็ตอบได้ตามที่นกพูดซึ่งเป็นคำตอบที่ถูก ท้าวกบิลพรหมจึงยอมตัดศีรษะของตน แต่ศีรษะของท้าวกบิลพรหมเป็นของศักดิ์สิทธ์หากตกลงพื้นดินก็จะเกิดไฟไหม้ โยนขึ้นฟ้าฝนก็จะแล้ง ทิ้งทะเลก็จะแห้ง จึงให้ธิดาทั้งเจ็ดมารับไปประดิษฐานที่ถ้ำคันธลีเขาไกรลาศและผัดเปลี่ยนกันอัญเชิญรอบเขาพระสุเมรุทุกปี
pic
pic
pic
pic
pic
pic

แนะนำสถานที่ท่องเที่ยว
แนะนำสถานที่ท่องเที่ยว 
  30/06/2564 ถนนสายวัฒนธรรมนครจำปาศรี
     



ปฏิทินกิจกรรม
« พฤศจิกายน 2564 »
อา. จ. อ. พ. พฤ. ศ. ส.
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30
ดูปฏิทินทั้งหมด


อาคารศูนย์ราชการจังหวัดมหาสารคาม ชั้น ๓ ห้อง ๓๐๒, ถนนเลี่ยงเมืองมหาสารคาม-ร้อยเอ็ด, ตำบลแวงน่าง อำเภอเมือง
จังหวัดมหาสารคาม, ๔๔๐๐๐ โทรศัพท์ ๐ ๔๓๗๗ ๗๕๖๑ โทรสาร ๐ ๔๓๗๗ ๗๕๔๙
สายด่วนวัฒนธรรม
Copyright © 2015 m-culture.go.th กระทรวงวัฒนธรรม