องค์ความรู้ทางวัฒนธรรม >> โบราณสถาน โบราณวัตถุ
พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือ วัดมหาชัย

วันที่ 3 พ.ค. 2564

พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือ วัดมหาชัย

พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือวัดมหาชัยเกิดจากเมื่อปี    พ.ศ.๒๕๐๗  พระอริยานุวัตร เจ้าอาวาสวัดมหาชัย  ได้เห็นชาวต่างชาติได้มาขอซื้อของเก่าแก่ และวัตถุโบราณจากชาวบ้านในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ    เมื่อท่านเห็นเช่นนั้นจึงได้เข้าปรึกษาคุณบุญช่วย อัตถากร ขณะนั้นดำรงตำแหน่งนายกเทศมนตรีเมืองมหาสารคาม  คุณบุญช่วยได้ถวายรถยนตร์ให้ทางวัด ๑ คันเพื่อใช้เป็นพาหนะช่วยเก็บโบราณวัตถุและของเก่าแก่จากหมู่บ้าน, วัดและตามแหล่งต่างๆ มารวบรวมไว้ที่วัด จากนั้นได้ก่อตั้งพิพิธภัณฑ์ชื่อว่า "ศูนย์อนุรักษ์โบราณคดี”  ต่อมาทางผู้ว่าราชการจังหวัดขณะนั้นคือนายกิตติ ประทุมแก้ว ได้เห็นความสำคัญจัดตั้งคณะกรรมการบริหารจัดการพิพิธภัณฑ์ขึ้น โดยมีพระอริยานุวัตร (อารีย์ เขมจารี) เป็นประธาน, หัวหน้าหน่วยงานต่างๆ ร่วมเป็นกรรมการ, พระปลัดอุทัย อุทโย (พระครูปลัด)ทำหน้าที่เป็นเลขานุการ, อาจารย์อัมพร สุขเกษม อาจารย์ผ่าน วงศ์อ้วน และอาจารย์บุญ ชมพู เป็นผู้ช่วยเลขานุการ  ร่วมกันจัดหางบประมาณก่อสร้างอาคารจัตุรมุข ๑ หลังและจัดหาวัสดุอุปกรณ์, โบราณวัตถุ พร้อมทั้งเอกสารโบราณต่างๆ มาเก็บรวบรวมไว้ที่วัดมหาชัย จึงทำให้วัดมหาชัยเป็นแหล่งเรียนรู้ที่สำคัญแห่งหนึ่งที่ผู้สนใจสามารถมาศึกษาค้นคว้าหาความรู้

          ต่อมาในปีพ.ศ. ๒๕๒๕ ทางคณะกรรมการศาสนา นำโดยอธิบดีธนู แสวงศักดิ์ และผู้อำนวยการกองพุทธศาสนาคือ นายประมุข พงษ์ศิวาลัย เล็งเห็นความสำคัญให้วัดเป็นศูนย์วัฒนธรรมท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือขึ้นตรงกับกรมศาสนากระทรวงศึกษาธิการ  จัดสรรงบประมาณให้จำนวน ๑๕๗,๕๐๐ บาท

         เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๓๖ พระมหาสังคม จิติญาโณ (ผู้รักษาการเจ้าอาวาสวัด) ร่วมกับพระเถระอีกทั้งหน่วยงานราชการ ประชาชนและกรรมการวัดได้จัดทำอนุสรณ์ถวายแด่พระอริยานุวัตร จึงได้ตั้งชื่อว่า "พิพิธภัณฑ์วัฒนธรรมภาคตะวันออกเฉียงเหนือ” เพื่อถวายเป็นอนุสรณ์แด่ท่าน พิพิธภัณฑ์แห่งนี้เป็นที่เก็บรวบรวมวัตถุโบราณ เอกสารโบราณ ศิลปกรรมจำพวกไม้แกะสลักหิน โลหะ เครื่องปั้นดินเผา สมัยก่อนประวัติศาสตร์และสมัยประวัติศาสตร์ เครื่องดนตรี เครื่องจักสาน พระพุทธรูปไม้-โลหะ สำริด เทวรูปต่างๆ ทั้งแบบหินทรายและโลหะ สำริด ธรรมาสน์

          ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๔๘ นายวิทย์ ลิมานนวราชัย ผู้ว่าราชการจังหวัดมหาสารคามขณะนั้น ได้เห็นความสำคัญของคัมภีร์ใบลานที่เก็บรักษาไว้จำนวนมากในพิพิธภัณฑ์  จึงมอบหมายให้ผู้ช่วยศาสตราจารย์วีณา วีสเพ็ญ อาจารย์ประจำมหาวิทยาลัยมหาสารคามจัดทำพิพิธภัณฑ์ใบลานไว้ชั้นบนของศาลาการเปรียญ  และจัดรวบรวมผลงานของพระอริยานุวัตร เป็นเงินทั้งสิ้น ๑,๐๐๐,๐๐๐บาท

          พิพิธภัณฑ์คัมภีร์ใบลาน พระอริยานุวัตร เขมจารีนุสรณ์  พัฒนามาจากศูนย์อนุรักษ์วรรณคดีภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งพระอริยานุวัตร (อารีย์ เขมจารี) ได้จัดตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ.๒๕๑๓ เพื่อรวบรวมหนังสือใบลานซึ่งอยู่ตามวัด  ให้เป็นแหล่งค้นคว้าพระคัมภีร์ทางพุทธศาสนา ศึกษาตัวอักษรโบราณและวรรณคดีของภาคอีสาน ชำระตรวจแก้ถอดความเข้าสู่ภาษาปัจจุบัน  และเป็นศูนย์อนุรักษ์วรรณคดี ศิลปะ โบราณคดีทางภูมิศาสตร์และประวัติศาสตร์  เป็นที่เก็บรวบรวมโบราณวัตถุที่เกี่ยวข้องกับคัมภีร์โบราณในภาคอีสาน และเป็นศูนย์ส่งเสริมการศึกษาปริยัติธรรม  ศีลธรรม  วัฒนธรรม ประเพณีของชาติไทย ทำให้มีเอกสารและวัตถุโบราณเป็นจำนวนมาก ในส่วนของคัมภีร์ใบลานนั้น พระอริยานุวัตร เขมจารี ขณะที่ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดมหาชัย และรักษาการเจ้าคณะจังหวัดมหาสารคาม  เป็นผู้มีความรู้ความสามารถทางการอ่านตัวอักษรโบราณทั้งตัวอักษรขอม ตัวอักษรธรรม และตัวอักษรไทยน้อยเป็นอย่างมาก ท่านมีปณิธานอย่างแรงกล้าในการสืบพระพุทธศาสนาและทำนุบำรุงวัฒธรรมท้องถิ่น จึงได้ปริวรรตคัมภีร์ใบลานที่มีมากในวัด  เพื่อให้ผู้สนใจได้ความรู้ในใบลานทั้งส่วนที่เป็นคดีโลกและคดีธรรม  พร้อมทั้งได้รวบรวมคัมภีร์ใบลาน ตู้พระธรรม หีบพระธรรมที่มีวัดต่างๆ มามอบให้เพื่อมิให้สูญหายไปหรือถูกทำลายทิ้งไป  โดยได้จากจังหวัดมหาสารคาม และจังหวัดต่างๆ ในภาคอีสานขณะนั้น  ซึ่งได้มอบหมายให้วัดมหาชัยเป็นศูนย์กลาง  ทำให้ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๑๓-๒๕๒๓ วัดมหาชัยได้กลายเป็นแหล่งที่พระภิกษุ นักวิชาการจากมหาวิทยาลัย  และสถาบันการศึกษาต่างๆ นิสิต นักศึกษา นักเรียน และประชาชน มาขอเรียนรู้ตัวอักษรธรรม ตัวอักษรไทยน้อย ปรึกษาเกี่ยวกับความรู้ทางวรรณคดีอีสานและด้านอื่นอยู่เป็นเนืองนิจ  ทำให้ความรู้เกี่ยวกับวรรณคดีอีสานได้รับการเผยแพร่อย่างกว้างขวาง  และได้รับอาราธนานิมนต์ไปบรรยายทางวิชาการด้านภาษา วรรณคดี  ตลอดจนวัฒนธรรมอีสานในสถาบันการศึกษาชั้นสูงหลายแห่ง และเป็นอาจารย์พิเศษประจำมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ วิทยาเขตมหาสารคามด้วย  จากเกียรติคุณและคุณูปการดังกล่าว  มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ  จึงได้ถวายปริญญาศิลปศาสตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาภาษาและวรรณคดีแด่ท่าน นับเป็น ดร.ที่เป็นพระสงฆ์รูปแรกที่ได้รับการถวายปริญญา

            พระอริยานุวัตร เขมจารี ได้มรณภาพ เมื่อพ.ศ. ๒๕๓๕ ระยะ ๑๓ ปีหลังการมรณภาพของท่าน  ศูนย์อนุรักษ์วรรณคดีภาคตะวันออกเฉียงเหนือ วัดมหาชัย ไม่ได้รับการดูแลเท่าที่ควร  ดังนั้นเพื่อเป็นการสืบทอดเจตนารมณ์ที่ท่านทำไว้ให้ปรากฏ และต่อเนื่องยาวนาน  โดยให้คัมภีร์ใบลานและสาระที่เกี่ยวข้องกับคัมภีร์ใบลานเป็นที่รู้จัก และเป็นประโยชน์ทางวิชาการแก่บุคคลทุกระดับ รวมทั้งเป็นแหล่งเรียนรู้ทางภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชน  มหาวิทยาลัยมหาสารคามโดยคณะกรรมการโครงการอนุรักษ์ใบลานภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่มหาวิทยาลัยตั้งขึ้น จึงได้เข้ามาฟื้นฟูและจัดระบบในส่วนที่เกี่ยวข้องกับคัมภีร์ใบลาน  ทั้งหมดโดยการสนับสนุนด้านบุคคลากรและงบรายได้จากมหาวิทยาลัยมหาสารคาม  ประจำปี พ.ศ. ๒๕๔๘ ได้รับงบประมาณสนับสนุนจากจังหวัดมหาสารคาม  งบรายจ่ายเพิ่มเติมประจำปี พ.ศ. ๒๕๔๘ ภายใต้โครงการชื่อว่า "โครงการจัดระบบข้อมูลใบลานโดยใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ  ในศูนย์พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือ วัดมหาชัย” จำนวน ๑,๐๐๐,๐๐๐ บาท โดยได้รับความเห็นชอบจากรักษาการเจ้าอาวาสวัดมหาชัย คือ พระศรีวชิระโมลี  และได้รับการสนับสนุนจากคณะกรรมการวัด  ทั้งนี้เพื่อแสดงความคารวะแด่ พระอริยานุวัตร  เขมจารี ผู้ริเริ่มและมีคุณูปการอันสูงยิ่ง  จึงตั้งชื่อส่วนงานนี้ว่า "พิพิธภัณฑ์คัมภีร์ใบลาน  พระอริยานุวัตร  เขมจารีนุสรณ์” (Pra Ariyanuwat Kheammajaree Museum of Palm Leaf Manuscripts) เพื่อเป็นเกียรติแก่ท่านสืบไป

  ลักษณะการจัดแสดงภายในพิพิธภัณฑ์

  การจัดแสดงนิทรรศการถาวรเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับชีวประวัติบุคคลของพระอริยานุวัตร และพระเจริญราชเดช, ประวัติและวิวัฒนาการของศิลปกรรมในอีสาน, วัฒนธรรมและประเพณีท้องถิ่น ๑๒ เดือน และภูมิปัญญาชาวบ้าน

พิพิธภัณฑ์ภายในวัดมหาชัยมี ๓ อาคารหลัก และมีอาคารสำหรับเก็บวัตถุสิ่งของอีก ๒ หลัง  แต่ละหลังรายละเอียดดังนี้

          พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือวัดมหาชัย เป็นอาคาร ๒ ชั้น  จัดแสดงเกี่ยวกับโบราณวัตถุ, เอกสารโบราณ,ศิลปกรรมจำพวกไม้แกะสลัก, หิน, เครื่องโลหะ, เครื่องปั้นดินเผา ทั้งสมัยก่อนประวัติศาสตร์และสมัยประวัติศาสตร์, เครื่องดนตรี, เครื่องจักสาน, พระพุทธรูปทั้งไม้ โลหะ และสำริด, เทวรูปต่างๆ ทั้งแบบหินทราย โลหะ และสำริด, เครื่องใช้ในการศาสนา ตลอดจนเครื่องมือเครื่องใช้ต่าง ๆ ในด้านการนำเสนอได้มีการจัดกลุ่มวัตถุสิ่งของไว้เป็นหมวดหมู่แต่จัดวางคละเคล้ากันไป โดยมีการแบ่งวัตถุสิ่งของตามประเภทจัดแสดงในตู้กระจก, ชั้นและแท่นวาง และบางส่วนที่มีความสำคัญจะจัดเก็บไว้ในกรงเหล็กเพื่อรักษาความปลอดภัย วัตถุที่จัดแสดงส่วนใหญ่มีแผ่นป้ายชื่อวัตถุติดไว้ด้วย และมีวัตถุบางส่วนที่มีแผ่นป้ายข้อมูล พร้อมภาพถ่ายประกอบ

            พิพิธภัณฑ์คัมภีร์ใบลาน พระอริยานุวัตร เขมจารีนุสรณ์   ตั้งอยู่ที่ชั้น ๒ ของศาลาการเปรียญ  จัดแสดงเกี่ยวกับคัมภีร์ใบลาน โดยแบ่งเป็นหมวดต่างๆ ไว้อย่างเป็นระเบียบ, ตู้พระธรรมแบบโบราณ, หีบพระธรรมเก็บคัมภีร์ใบลาน, ผ้าห่อคัมภีร์ไหมแบบพื้นบ้าน มีทั้ง ลายขิด ปักดิ้น และแบบประยุกต์,วรรณคดีอีสาน ผลงานปริวัตรของพระอริยานุวัตร เขมจารี ที่จัดพิมพ์แล้ว, ผลงานปริวัตรจากคัมภีร์ใบลานของพระอริยานุวัตร เขมจารี ที่รอการจัดพิมพ์ ตลอดจนวัตถุสิ่งของที่เกี่ยวเนื่อง โดยคัมภีร์ใบลานส่วนจัดเก็บไว้ในตู้ตามวิธีการจัดเก็บที่ถูกต้อง ส่วนที่เป็นหนังสือ, คัมภีร์ใบลานที่สำคัญ และวัตถุเกี่ยวเนื่องอื่นๆ จัดแสดงไว้ในตู้แสดงวัตถุ ส่วนวัตถุขนาดใหญ่ เช่น หีบพระธรรม และตู้พระธรรมจัดวางไว้บนพื้นเป็นหมวดหมู่ วัตถุที่จัดแสดงส่วนใหญ่จะมีป้ายชื่อและข้อมูลประกอบบางส่วน อีกทั้งมีแผ่นป้ายข้อมูลแสดงรายละเอียดเชิงลึกของวัตถุที่สำคัญอีกด้วย

          อาคารศูนย์อนุรักษ์วรรณคดีภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นอาคาร ๒ ชั้น ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของวัดมหาชัย ภายในยังจัดแสดงไม่แล้วเสร็จ โดยชั้นที่ ๑ แสดงเครื่องลายครามและภาชนะที่เป็นสมบัติเก่าแก่ของวัด ทั้งหมดจัดแสดงภายในตู้ไม้โบราณซึ่งเป็นสมบัติเก่าแก่ของวัดเช่นเดียวกัน ส่วนชั้นที่ ๒ เป็นที่เก็บอัฐิของพระอริยานุวัตร เขมจารี ,วัตถุสิ่งของที่เกี่ยวเนื่องกับพระอริยานุวัตร เขมจารี เช่น ชุดครุย, เครื่องใช้, เอกสารประจำตัว, ภาพถ่าย เป็นต้น นอกจากนี้ยังแสดงเครื่องแก้ว, เงินตรา,เครื่องปั้นดินเผา และภาชนะซึ่งล้วนเป็นของสมบัติเก่าแก่ของวัด

นอกจากอาคารพิพิธภัณฑ์แล้ว ภายในวัดมหาชัยยังมีอาคารใช้เก็บวัตถุสิ่งของที่สำคัญอีก ๒ อาคาร โดยมีลักษณะเป็นอาคารโถงตั้งอยู่ใกล้กัน อาคารแรกเดิมใช้เป็นอาคารศูนย์วัฒนธรรมท้องถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ปัจจุบันใช้เก็บโบราณวัตถุขนาดใหญ่ ได้แก่ พระพุทธรูป, เทวรูป, ใบเสมาหินทราย, ธรรมาสน์และกลอง เป็นต้น อาคารหลังที่ ๒ ใช้เก็บเครื่องไม้  โดยส่วนใหญ่เป็นไม้แกะสลัก เช่น ช่อฟ้า, ใบระกา, หางหงษ์, ชิ้นส่วน

  ข้อมูลจาก: 1. การสำรวจภาคสนาม วันที่  31 สิงหาคม 2546 2. การประชุมเครือข่ายเพื่อการวิจัยและพัฒนาพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ) จัดโดยศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร วันที่ 27 - 28 ธันวาคม พ.ศ. 2546  ณ โรงแรมตักสิลา และสถาบันวิจัยวลัยรุกขเวช  จังหวัดมหาสารคาม 3. แบบสอบถามข้อมูลเบื้องต้นเกี่ยวกับพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น (พ.ศ.2546), แผ่นพับแนะนำวัดมหาชัย


แนะนำสถานที่ท่องเที่ยว
แนะนำสถานที่ท่องเที่ยว 
  30/06/2564 ถนนสายวัฒนธรรมนครจำปาศรี
     



ปฏิทินกิจกรรม
« ตุลาคม 2564 »
อา. จ. อ. พ. พฤ. ศ. ส.
      1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31
ดูปฏิทินทั้งหมด


อาคารศูนย์ราชการจังหวัดมหาสารคาม ชั้น ๓ ห้อง ๓๐๒, ถนนเลี่ยงเมืองมหาสารคาม-ร้อยเอ็ด, ตำบลแวงน่าง อำเภอเมือง
จังหวัดมหาสารคาม, ๔๔๐๐๐ โทรศัพท์ ๐ ๔๓๗๗ ๗๕๖๑ โทรสาร ๐ ๔๓๗๗ ๗๕๔๙
สายด่วนวัฒนธรรม
Copyright © 2015 m-culture.go.th กระทรวงวัฒนธรรม