สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดพัทลุง



องค์ความรู้ทางวัฒนธรรม >> มรดกทางวัฒนธรรม
โนราโรงครู

วันที่ 22 ก.ย. 2564

โนราโรงครู

โนราโรงครู หมายถึง โนราที่แสดงเพื่อประกอบพิธีเชิญครูหรือบรรพบุรุษโนรามายังโรงพิธีเพื่อรับ การเซ่นสังเวย เพื่อรับของแก้บน และเพื่อครอบเทริดหรือผูกผ้าแก่ผู้แสดงโนรารุ่นใหม่ ด้วยเหตุที่ต้องทำการ เชื้อเชิญครูมาเข้าทรงหรือมา "ลง" ยังโรงพิธี จึงเรียกพิธีกรรมนี้อีกชื่อหนึ่งว่า "โนราลงครู"โนราโรงครู จึงเป็นพิธีกรรมที่เกี่ยวกับความเชื่อ มีบทบาทต่อวิถีชีวิต และสังคมของชาวบ้านภาคใต้ โดยเฉพาะผู้ที่เป็นโนราและ ผู้มีเชื้อสายโนรา ส่วนชาวบ้านทั่วไปก็ได้อาศัย บนบานขอความช่วยเหลือในเรื่องต่างๆ หรือจะมาขอรับการรักษาโรคภัยไข้เจ็บบางอย่างจากครูหมอโนรา เมื่อได้รับผลสำเร็จตามความต้องการแล้ว จึงได้ทำพิธีโนราโรงครู เพื่อการเซ่นไหว้แก้บนและประกอบพิธีกรรมอื่นๆ ดังได้กล่าวมาแล้ว
โนราโรงครู มีความมุ่งหมายในการจัดที่สำคัญอยู่ 3 ประการ คือ เพื่อไหว้ครู หรือไหว้ตายายโนรา อันเป็นการแสดงกตเวทิตาคุณต่อครูของตน เพื่อทำพิธีแก้บน หรือ "แก้เหมย" และทำพิธีอื่นๆ เช่น เหยียบเสน ตัดจุก ตัดผมผีช่อผูกผ้าปล่อย เป็นต้น เพื่อทำพิธีครอบเทริด หรือพิธี "พิธีผูกผ้าใหญ่" หรือ "พิธีแต่งพอก" นอกจากนี้การจัดโนราโรงครูในบางพื้นที่ยังมีความมุ่งหมายเฉพาะบางอย่างด้วย เช่น โนราโรงครูวัดท่าแค ตำบลท่าแค อำเภอเมืองพัทลุง จังหวัดพัทลุง เป็นการจัดเพื่อให้ครูหมอโนราหรือตายายโนราทั้งหมดมาร่วมชุมนุมกัน เพราะชาวบ้านมีความเชื่อว่าบ้านทำแคเป็นเหล่งกำเนิดโนรา เป็นที่สถิตหรือที่พำนักของครูหมอโนรา

ชนิดของโนราโรงครู
โนราโรงครูแบ่งออกเป็น 2 ชนิด คือ โนราโรงครูใหญ่ และโนราโรงครูเล็ก โนราโรงครูใหญ่ หมายถึง โนราโรงครูอย่างเต็มรูปแบบ ปกติการรำโนราโรงครูใหญ่ทำกัน 3 วัน จึงจบพิธี เริ่มตั้งแต่วันพุธไปสิ้นสุดในวันศุกร์ และจะต้องทำกันเป็นประจำ เช่น ทำพิธีทุกปี ทุกสามปี ทุกห้าปี แล้วแต่จะกำหนด การรำเช่นนี้จำเป็นต้องใช้เวลาเตรียมการนาน ใช้ทุนทรัพย์ค่อนข้างสูง ตั้งแต่การปลูกสร้างโรง การติดต่อคณะโนรา การเตรียมเครื่องเช่นไหว้ และการเตรียมอาหารเพื่อจัดเลี้ยงแขกที่มาร่วมงาน เป็นต้น ส่วนโนราโรงครูเล็ก หมายถึงการรำโรงครูอย่างย่อ ใช้เวลารำเพียง 1 คืนกับ 1 วันเท่านั้นปกติจะเข้าโรงครูในตอนเย็นวันพุธ แล้วไปสิ้นสุด ในวันพฤหัสบดี การรำโรงครูเล็กมีจุดมุ่งหมายเช่นเดียวกับการรำโนราโรงครูใหญ่ แต่ไม่อาจทำพิธีให้ใหญ่โตเท่ากับการรำโนรา โรงครูใหญ่ได้ เพราะมีปัญหาเรื่องเวลา ความไม่พร้อมในด้านอื่นๆ ดังนั้นเมื่อถึงวาระที่ต้องทำการบูชาครูหมอโนราหรือตายายโนราตามที่ได้ตกลงกันไว้ เช่นถึงวาระสามปี ห้าปี จึงได้ทำพิธีอย่าง ย่อย่นเสียก่อนสักครั้งหนึ่ง เพื่อมิให้ผิดสัญญาต่อครูหมอโนราหรือตายายโนรา การทำพิธี อย่างย่อย่นเช่นนี้เรียกว่า "การรำโรงครูเล็ก" หรือ "การค้ำครู" หรือ "โรงแก้บนค้ำครู" ซึ่งหมายถึงค้ำประกัน การค้ำครูจึงมีจุดมุ่งหมายสำคัญ เพื่อยืนยันว่าตนเองเป็นเชื้อสายโนรา และยังไม่ลืมเคารพนับถือครูหมอโนรา หรือตายายโนรา โดยทั่วไปการค้ำครูก็เพื่อไม่ให้ตัวเอง ถูกลงโทษจากครูหมอโนราหรือตายายโนรา แม้ว่าผู้ทำพิธีนี้จะไม่รำโนราแล้วก็ตาม แต่หากเป็นผู้สืบเชื้อสายโนรา ก็ถือว่ายังมีครูอยู่ จำเป็นต้องมาร่วมพิธีนี้เพื่อเป็นการบูชาครูหรือค้ำครู อนึ่งการรำโรงครูเล็กหรือการค้ำครู เป็นพิธีกรรมอย่างย่นย่อ ถือกันว่ามีความขลังหรือศักดิ์สิทธิ์น้อยกว่ารำโรงครูใหญ่ ดังนั้นการแก้บนและ การครอบเทริดหรือผูกผ้าใหญ่ จึงไม่นิยมทำในโรงครูเล็ก แต่จะทำในโรงครูใหญ่

ความเชื่อเกี่ยวกับโนราและการรำโนราโรงครู
ความเชื่อเกี่ยวกับโนราของชาวบ้าน คณะโนรา ลูกหลานตายายโนรา อันเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ มีการประกอบพิธีกรรมโนราโรงครู กล่าวโดยสรุปได้ ดังนี้

ความเชื่อเกี่ยวกับครูหมอโนรา ครูหมอโนรา คือ ครูบูรพาจารย์โนรา และบรรพบุรุษของโนราที่ล่วงลับไปแล้ว บางแห่งเรียกว่า "ตายายโนรา" มีพระเทพสิงหร ขุนศรีศรัทธา พระม่วงทอง แม่ศรีมาลา แม่นวลทองสำลี เป็นต้น โนราเชื่อว่าครูหมอโนราหรือตายายโนราเหล่านี้ยังมีความผูกพันกับลูกหลาน และผู้มีเชื้อสายโนรา หากลูกหลานเพิกเฉยไม่เคารพบูชาไม่เช่นไหว้ ก็จะได้รับการลงโทษจากครูหมอโนราหรือตายายโนราด้วยวิธีการต่างๆ เช่นทำให้เจ็บป่วยกระเสาะกระแสะเรียกว่า "ครูหมอย่าง" หรือ "ตายายย่าง" จะแก้ไขด้วยการ บนบานบวงสรวง อนึ่ง ถ้าจะให้ครูหมอโนราหรือตายายโนราช่วยเหลือในกิจบางอย่าง ก็ทำได้โดยการบนบานหรือบวงสรวงเช่นกันจากความเชื่อนี้ทำให้เกิดพิธีกรรมโนราโรงครู ซึ่งพิธีนี้มีการเชิญครูหมอโนราหรือตายายโนราเข้าทรงรับ เครื่องสังเวย และมีการรำถวาย
 
ความเชื่อเรื่องไสยศาสตร์ การรำโนราและการประกอบพิธีกรรมโนรา โรงครูจะเกี่ยวข้องกับความเชื่อ ทางไสยศาสตร์ เช่น เวทย์มนต์คาถา การทำและป้องกันคุณไสย เชื่อเรื่องเทพเจ้าและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เชื่อเรื่องโชคลาง เชื่อเรื่องอำนาจเร้นลับของโนราใหญ่ในคณะทำพิธีโนราโรงครู เช่น เชื่อว่าสามารถติดต่อควบคุมวิญญาณต่างๆ ได้ สามารถปราบผีเจ้าเสนได้ เป็นต้น

ความเชื่อเรื่องการแก้บน ชาวบ้านและคณะโนราเชื่อว่า การบนและการแก้บนครูหมอโนราหรือตายายโนราจะทำให้ตนเองได้รับความช่วยเหลือในสิ่งที่ปรารถนา และพ้นจากความทุกข์ความเดือดร้อนต่างๆ การบนและการแก้บนมีทั้งเกิดจากความต้องการให้ครูหมอโนราหรือตายายช่วยเหลือ เช่น บนให้มีงานทำเข้าศึกษาต่อ ในระดับสูงได้ เป็นตัน และบนเพราะถูกครูหมอโนราลงโทษสาเหตุต่างๆ เช่น ลูกหลานเพิกเฉยไม่เคารพนับถือ ต้องการให้ลูกหลานรำโนราหรือเป็นร่างทรง เป็นต้น

ความเชื่อเรื่องการครอบเทริดหรือผูกผ้าใหญ่ คณะโนราเชื่อว่า ผู้ที่จะเป็นโนราโดยสมบูรณ์สามารถเป็นโนราใหญ่หรือนายโรงโนราและพิธีโนราโรงครูได้ จะต้องได้รับการครอบเทริดหรือผูกผ้าใหญ่เสียก่อนความเชื่อเรื่องการผูกผ้าปล่อย ชาวบ้านและคณะโนราเชื่อว่า ผู้ที่เป็นโนราหรือเชื้อสายโนรา หากมีความประสงค์จะเลิกรำโนรา ตัดขาดจากเชื้อสายโนราโดยไม่ถูกหมอโนราหรือตายายโนราลงโทษ จะต้องมาให้โนราใหญ่ทำพิธีผูกผ้าปล่อยให้ ในพิธีโนราโรงครู จึงจะตัดขาดจากความเป็นโนราและเชื้อสายโนราได้

ความเชื่อเรื่องการตัดจุก ชาวบ้านบางส่วนยังนิยมให้บุตรหลานไว้จุกไม่ว่าจะไว้ตามประเพณีหรือได้บนบานไว้กับครูโนรา เมื่อเด็กย่างเข้าวัยหนุ่มสาวคือ ชายอายุ 13 ปี หญิง อายุ 11 ปี ก็นำบุตรหลานของตนมาให้โนราใหญ่ตัดจุกให้ในพิธีโนราโรงครู เพราะเชื่อว่าโนราโรงครูเป็นพิธีกรรมที่ขลังและศักดิ์สิทธิ์ และโนราใหญ่มีอำนาจเร้นลับ มีคาถาอาคมแก่กล้า จะเป็นศิริมงคลแก่เด็กและตัดขาดจากเหมย หรือทานบน ที่ให้ไว้กับครูโนรา

ความเชื่อเรื่องการเหยียบเสน ชาวบ้านและคณะโนราเชื่อว่า เสน เกิดจากการกระทำของผีเจ้าเสน ผีโอกะแซง หรือเพราะครูหมอโนราหรือตายายโนราต้องการให้เด็กคนนั้นรำโนรา จึงทำเครื่องหมายเอาไว้ จะหายได้ก็ต่อเมื่อโนราใหญ่ทำพิธีเหยียบเสนให้ในพิธีกรรมโนราโรงครู

ความเชื่อเรื่องการตัดผมผีช่อ ชาวบ้านและคณะโนราเชื่อว่าผมที่จับกันเป็นกระจุกหรือเหมือนผูกมัดไว้ตั้งแต่กำเนิด เป็นเพราะครูหมอโนราหรือตายายต้องการให้คนหนึ่งคนใดเป็นโนราหรือคนทรง ครูหมอโนราจึงผูกผมเป็นเครื่องหมายเอาไว้ จะแก้ได้โดยโนราใหญ่เป็นผู้ตัดในโนราโรงครู เชื่อว่าผมที่ตัดออกจะเป็นของขลังสำหรับเจ้าของ และผมที่งอกขึ้นใหม่จะไม่เป็นกระจุกอีก

ความเชื่อเรื่องการรำถีบหัวควาย เป็นวิธีการแก้บนของครูหมอโนราหรือตายายโนรา โดยใช้หัวควายหรือเนื้อควายที่ฆ่าแล้วเป็นเครื่องเช่นไหว้ชาวบ้านและคณะโนราเชื่อว่าครูหมอหรือตายายโนราที่ต้องแก้บนด้วยหัวควายคือ "ทวดเกาะ" และพวก "ผีแชง" การแก้บนทำได้ 3 วิธี คือ การรำถีบหัวควาย การรำฟันหัวควาย การรำบ่ายหัวควาย

ความเชื่อเรื่องการรำสอดเครื่องสอดกำไล ชาวบ้านและคณะโนราเชื่อว่า ผู้ที่ต้องการจะได้รับการยอมรับการเป็นโนราจากครูโนรา จะต้องได้ผ่านพิธีการรำสอดเครื่องหรือที่เรียกว่า "จำผ้า" ส่วนผู้ที่ต้องการจะฝากตัวเป็นศิษย์ของโนรา ทั้งที่เคยหัดรำโนรามาแล้วหรือไม่เคยหัดรำโนรามาก่อน จะต้องทำพิธีสอดกำไล หรือสอด ไหมร เพื่อให้ครูรับไว้เป็นศิษย์นั่นเอง
 
ความเชื่อเรื่องการรักษาอาการป่วยไข้ ชาวบ้านและคณะโนราเชื่อว่าครูหมอ และพิธีกรรมโนราโรงครู สามารถรักษาอาการป่วยไข้ที่มาจากความผิดปกติของร่างกาย โรคภัย หรือเกิดจากการกระทำของครูหมอโนรา ด้วยการบนบาน การรักษาทางยาหรือเวทย์มนต์คาถาโดยผ่านโนราหรือคนทรงครูหมอโนรา

ความเชื่อเรื่องการเข้าทรงและร่างทรง ชาวบ้านและคณะโนราเชื่อว่า วิญญาณของผีบรรพบุรุษและครูต้นโนรา ที่เรียกว่า ครูหมอโนราหรือตายายโนรา สามารถติดต่อกับลูกหลานได้โดยผ่านศิลปินคือโนราโดยเฉพาะโนราใหญ่และการเข้าทรงในร่างของครูโนราองค์นั้นๆ

บทสรุป
ประเพณีการรำโนราโรงครู มีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตของชาวบ้าน ทั้งนี้เพราะโนราโรงครูเป็นพิธีกรรมทางความเชื่อที่เป็นความเชื่อทางพุทธศาสนาระดับชาวบ้าน ผสมผสานกับลัทธิพราหมณ์และความเชื่อในเรื่องไสยศาสตร์หรือผีสางเทวดา อันรวมไปถึงการเซ่นไหว้บรรพบุรุษ การเข้าทรง และพิธีกรรมทางความเชื่ออื่น ๆ ที่ปรากฏในโนราโรงครูความเชื่อและพิธีกรรมโนราโรงครูจึงมีบทบาทและหน้าที่ต่อปัจเจกบุคคล และต่อสังคมส่วนรวม นอกจากนี้ พิธีกรรมโนราโรงครู จึงมีส่วนสำคัญในการสืบทอดและรักษามรดกวัฒนธรรมด้านศิลปะการละเล่นโนราเอาไว้จากอดีตจนถึงปัจจุบัน

ที่มาของข้อมูล
- พิทยา บุษรารัตน์. (2555) . โนราโรงครูท่าแค.จังหวัดพัทลุง : ฉลาดการพิมพ์
- วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญาจังหวัดพัทลุง หน้า 198 /
5 ธันวาคม 2542
- สารานุกรมวัฒนธรรมไทย ภาคใต้ เล่มที่ 8 นกกระจาบ จัดพิมพ์เนื่องในพระราชพิธี
มหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 7 รอบ 5 ธันวาคม 2542 / โนรา หน้า 3871 และ เล่มที่ 12
ภควา – เมืองพระเวียง จัดพิมพ์เนื่องในพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 7 รอบ 5 ธันวาคม
2542 / โนรา หน้า 5858

ผู้จัดทำข้อมูล นายชาญวิทย์ วังช่วย นักวิชาการวัฒนธรรมชำนาญการ
pic
pic
pic
pic
pic
pic

แนะนำสถานที่ท่องเที่ยว



ปฏิทินกิจกรรม
ปฏิทินกิจกรรม
« พฤศจิกายน 2564 »
อา. จ. อ. พ. พฤ. ศ. ส.
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30
ดูปฏิทินทั้งหมด


สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดพัทลุง และงานประสานขอพระราชทานเพลิง ตั้งอยู่ : ศาลากลางจังหวัดพัทลุง (หลังเก่า) ชั้น ๒
ตำบลคูหาสวรรค์ อำเภอเมืองพัทลุง จังหวัดพัทลุง ๙๓๐๐๐
โทรศัพท์ ๐๗๔ ๖๑๗๙๕๘ โทรสาร ๐๗๔ ๖๑๗๙๕๙
 
กลุ่มพิธีการศพที่ได้รับพระราชทาน ตั้งอยู่ : วัดภูผาภิมุข ตำบลคูหาสวรรค์ อำเภอเมืองพัทลุง จังหวัดพัทลุง ๙๓๐๐๐
โทรศัพท์ ๐๗๔ ๖๑๕๓๔๘ โทรสาร ๐๗๔ ๖๑๐๙๐๙
สายด่วนวัฒนธรรม
Copyright © 2015 m-culture.go.th กระทรวงวัฒนธรรม