ข้อมูลวัฒนธรรม >> ศิลปะการแสดง
ปี่พาทย์มอญ

วันที่ 23 ก.ค. 2562

    

ครูมนตรี ตราโมท ราชบัณฑิตและศิลปินแห่งชาติ สาขาดนตรีไทย ได้ให้คำอธิบาย

เกี่ยวกับความเป็นมาของปี่พาทย์มอญ ไว้ว่า

                  "วงปี่พาทย์มอญที่มีในเมืองไทย เข้าใจว่า เพิ่งมีขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี เพราะในสมัยกรุงสุโขทัย มอญยังไม่ได้เข้ามาเกี่ยวข้องกับไทยนัก และการที่มอญจะนำวงปี่พาทย์ หรือเครื่องบันเทิงใดๆ เข้ามาได้นั้น ก็จะต้องเป็นสมัยที่พากันเข้ามามากๆ เป็นครอบครัว พิจารณาตามพงศาวดารก็เห็นมีอยู่ไม่กี่คราว เช่น สมัยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ทรงกวาดต้อนครอบครัวอันมีพระยาราม พระยาเกียรติ เป็นหัวหน้าควบคุมเข้ามา  ส่วนวงปี่พาทย์ของมอญก็คงจะมีมาแล้วตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา.....”

                    ในงานพระราชพิธีตั้งแต่สมัยกรุงธนบุรีปรากฏหลักฐานว่ามีการจัดมหรศพโดยการนำ "พิณพาทย์รามัญ” มาร่วมบรรเลงกับมหรสพอื่นๆ เช่น พิณพาทย์ไทย มโหรีไทย มโหรีแขก เป็นต้น จึงกล่าวได้ว่า วงปี่พาทย์มอญน่าจะเข้ามาในแผ่นดินไทยพร้อมๆ กับการอพยพครั้งใหญ่ของชาวมอญตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา

                    ในสมัยต้นรัตนโกสินทร์ มีชาวมอญอพยพมาตั้งถิ่นฐานในเมืองปทุมมาก เล่ากันว่า       มีชาวมอญ ๓ พี่น้อง อพยพเข้ามา พร้อมทั้งนำ "ฆ้องวง” ซึ่งถอดแบ่งเป็น ๓ ท่อนแล้วแบกเข้ามาด้วย เมื่อมาถึงอำเภอสามโคก จึงนำมาประกอบกลับมาเป็นฆ้องวงดังเดิม และได้ถ่ายทอดความรู้เรื่องปี่พาทย์มอญให้แก่บุตรหลาน สำหรับเมืองปทุม ปรากฏชื่อครูดนตรีวงปี่พาทย์มอญหลายคน ได้แก่ ครูเจิ้น ดนตรีเสนาะ ครูสุ่ม ดนตรีเจริญ นาย เติม ฆ้องเสนาะ นายจ๊วด    ฉิ่งเพราะ ซึ่งนามสกุลเหล่านี้ เป็นนามสกุลพระราชทานจากความสามารถในการบรรเลงดนตรีทั้งสิ้น

                    มีเรื่องเล่าภายในตระกูลครูดนตรีปี่พาทย์มอญชื่อดัง ได้แก่

                    ในตระกูลดนตรีเสนาะได้เล่าสืบต่อกันมาว่า ครูเจิ้น เป็นผู้แบกส่วน "หน้าพระ” และ "หางแมงป่อง” เข้ามาในเมืองไทย แล้วมาประกอบกันโดยทำส่วนกลางของร้านฆ้องขึ้นใหม่ ปัจจุบันฆ้องมอญวงนี้ ยังอยู่ที่บ้านของทายาทรุ่นโหลนของครูเจิ้น คือ บ้านนาย ชอุ่ม ดนตรีเสนาะ ใกล้กับวัดหงษ์ปทุมาวาส และการเล่นเป็นวงปี่พาทย์มอญสืบทอดมาถึงรุ่นปัจจุบันคือ นายจักรพันธ์      หนุนภักดี ทำการสอนถ่ายทอดให้กับเด็กนักเรียน และผู้สนใจโดยไม่เก็บค่าเรียน ณ ศาลาการเปรียญวัดหงษ์ปทุมาวาส ซึ่งเจ้าอาวาสวัดหงส์ พระอาจารย์ณรงค์ ก็เป็นทายาทของตระกูลดนตรีเสนาะ ด้วยเช่นกัน

                    ในตระกูลดนตรีเจริญ ก็เล่าสืบทอดกันมาในทำนองเดียวกันถึงครูสุ่มผู้แบก "หน้าพระ” และ "หางแมงป่อง” เข้ามา ปรากฏหลักฐานเป็นฆ้องมอญวงนี้ที่ตกทอดสู่ทายาทรุ่นหลังอยู่ที่บ้านของป้าสมผล ดนตรีเจริญ ผู้เป็นลูกสาว ในอดีต ครูสุ่ม ดนตรีเจริญ ได้แลกเปลี่ยนความรู้กับครูดนตรีไทย คือ หลวงประดิษฐ์ไพเราะ(ศร ศิลปบรรเลง) ครูดนตรีทั้งสองได้ช่วยกันปรับปรุงการบรรเลงเพลงของวงปี่พาทย์มอญ และนำไปใช้บรรเลงในงานศพ จนได้รับความนิยมอย่างกว้างขวาง ด้วยเพราะเสียงของวงปี่พาทย์มอญมีเอกลักษณ์ที่ฟังดูโหยหวน อวดครวญ ชวนเศร้า จนกลายเป็นประเพณีนิยมไปในที่สุด

วงปี่พาทย์มอญแบบดั้งเดิม จะเรียกว่า "วงปี่พาทย์มอญเครื่องห้า” ประกอบด้วย

                   -ปี่มอญ หรือเปโหม่น เป็นเครื่องเป่า เลาปี่ทำด้วยไม้แข็ง

                  -ระนาดเอก หรือร่างป๊าดกะหล่าเป็นเครื่องตีทำด้วยไม้ ถือว่าเป็นผู้นำของวงปี่พาทย์มอญ

                 -ฆ้องมอญ หรือป๊าดโหม่น หรือมองจักกิเตา เป็นเครื่องตีทำด้วยโลหะ ในการจัดวง จะนำฆ้องมอญตั้งไว้แถวหน้าสุด ถือเป็นเอกลักษณ์ของวงปี่พาทย์มอญ

                    -ตะโพนมอญ หรือฮะเปินโหม่น เป็นเครื่องตีขึงหน้ากลองด้วยหนัง  มีหน้าที่ในวง คือ การควบคุมจังหวะ

                    -เปิงมางคอก เป็นเครื่องตีขึงหน้าด้วยหนัง

                    นอกจากเครื่องห้าดังกล่าว อันเป็นเครื่องดนตรีหลักของวงปี่พาทย์มอญแล้ว ยังมีเครื่องดนตรีอื่นๆ ที่ใช้ในการประกอบจังหวะ ได้แก่ ฉิ่ง ฉาบ โหม่ง รวมกันเป็นปี่พาทย์มอญย์เครื่องห้า

                    สมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ ครูดนตรีได้มีการเพิ่มระนาดทุ้มกับฆ้องวงเล็กเข้ามา ประสมในวงปี่พาทย์เครื่องห้า จึงเรียกเป็น "วงปี่พาทย์มอญเครื่องคู่”

                    ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ ครูดนตรีได้เพิ่มระนาดเอกเหล็ก กับระนาดทุ้มเหล็กเข้ามาประสมกันอีก จึงเรียกเป็น "วงปี่พาทย์มอญเครื่องใหญ่”

                    นอกจากนี้ ยังมีการประสมวงแบบพิเศษด้วย ซึ่งเกิดขึ้นในยุคหลัง เมื่อเจ้าภาพมีการเรียกร้องขอเพิ่มจำนวนฆ้องมอญเข้ามาประสมในวง เพราะฆ้องมอญมีความสวยงาม จึงเรียกลักษณะนามของฆ้องมอญว่า "โค้ง” อันหมายถึง จำนวนฆ้องมอญ ถ้าเจ้าภาพอยากเพิ่มฆ้องมอญเป็น ๕ วง ก็เรียกปี่พาทย์มอญ ๕ โค้ง เป็นต้น

 


แนะนำสถานที่ท่องเที่ยว



ปฏิทินกิจกรรม
ปฏิทินกิจกรรม
« ธันวาคม 2564 »
อา. จ. อ. พ. พฤ. ศ. ส.
    1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31
ดูปฏิทินทั้งหมด


สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดปทุมธานี
33/3 ถนนคลองวัดโส ตำบลบางปรอก อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี 12000
โทร. 0-2593-4270, 0-2581-1237, 0-2593-4406 โทรสาร. 0-2593-4406
 
สายด่วนวัฒนธรรม
Copyright © 2015 m-culture.go.th กระทรวงวัฒนธรรม