องค์ความรู้ทางวัฒนธรรม >> ศิลปะการแสดง
ศิลปะการแสดง ผีตาโม่ อ.หล่มเก่า

วันที่ 17 ก.พ. 2564
 

ความเป็นมา

          ตาโม่ เป็นชื่อของคนในสมัยโบราณ ประมาณ 200 ปีเศษ จากคำบอกเล่าของคุณตาผอง  จันทเสนา คุณยายบุรี  กระทู้ และคุณตาศึกษา สุพัฒน์  ตรีถัน  อดีตประธานสภาวัฒนธรรมอำเภอหล่มเก่า  และอีกหลาย ๆ ท่าน ซึ่งเป็นข้อมูลที่ตรงกันว่า สมัยเป็นเด็กท่านเคยถูกหลอกมาแล้ว ท่านบอกว่า คนเฒ่าคนแก่ เล่าให้ฟังต่อ ๆ กันมาว่า ตาโม่ เป็นชื่อของคนโบราณ ที่มีรูปร่างสูงใหญ่ หน้าตาดุ น่ากลัว เวลาแกเดินไปที่ไหน ก็มักจะหลอกล่อผู้คนให้ตื่นตกใจกลัว จนร้องให้ และเมื่อมีเทศกาลงานบุญที่ไหน แก่ก็มักจะแต่งตัวเป็นผี ทำให้น่ากลัว โดยนำเอาวัสดุท้องถิ่น เช่น หวด มวยนึ่งข้าว มาสวมหัว ใช้กระบวยตักน้ำกะลามะพร้าว มาทำเป็นหู เป็นตา ใช้สีดินหม้อ มาป้ายตามตัว ตามแขน ขา สวมเสื้อผ้าขาดกะรุ่งกะริ่ง เอากะโหลกกะลอ มาแขวนรอบเอว เพื่อให้เกิดเสียงดัง เวลาแกเดินไปตรงไหน สุนัขจะเห่าหอน ผู้คนพากันหวาดกลัว เป็นอกสั่นขวัญแขวน จนกระทั่งตาโม่เสียชีวิตลง  ผีตาโม่ก็เป็นที่กล่าวขวัญถึงและติดตรึงอยู่ในความทรงจำของผู้คนอย่างมิรู้ลืม


          คำว่า ผีตาโม่ เมื่อเอ่ยคำนี้ทุกคนจะพากันกลัวจนขนหัวลุก โดยเฉพาะเด็ก ๆ ในสมัยโบราณ  ผีตาโม่ เป็นความเชื่อของคนโบราณ ที่มีประวัติมายาวนานของผู้คนในท้องถิ่นอำเภอหล่มเก่าที่อยู่ตามขนบท แม้แต่ในปัจจุบันก็ยังจำกันได้ ในสมัยเป็นเด็กจะถูกผู้ใหญ่หลอกอยู่เสมอ ขณะที่ดื้อรั้น ซุกซน หรือร้อยให้เอาแต่ใจตัวเอง

          ผีตาโม่ เป็นภูมิปัญญาของคนโบราณ ที่ได้หยิบยกขึ้นมาเพื่อใช้เป็นกุศโลบายในการอบรมเลี้ยงดูบุตรหลาน โดยเฉพาะเด็ก ๆ ที่มีนิสัยขี้อ้อน งอแง ดื้อรั้น ชอบร้อยไห้ เอาแต่ใจตัวเอง ผู้ใหญ่ก็จะขู่ว่า หยุดนะเดี๋ยวผีตาโม่จะมากินตับเด้อ  เด็ก ๆ จะพากันกลัวและหยุดพฤติกรรมที่ไม่ดีทันที  ทั้ง ๆ ที่ไม่รู้ว่าผีตาโม่หน้าตาเป็นอย่างไร ผีตาโม่จึงเปรียบเสมือนเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่คอยปราบปรามความชั่วร้าย ทำให้คนประพฤติดี ประพฤติชอบ ผีตาโม่จะสิ่งสถิตอยู่ตามบ้านเรือน ป่าเขาลำเนาไพร และทุกหนทุกแห่ง ผีตาโม่จะมาเมื่อมีคนเรียกหา ถ้าไม่มีใครเรียกร้องให้มาช่วยก็จะไม่มา

ผีตาโม่ไทหล่ม มีลักษณะแบ่งเป็น  3  ลักษณะ คือ

1.ผีตาโม่ที่เป็นหุ่นใหญ่

2.ผีตาโม่ที่ใช้คนแสดง (สวมชุดผีตาโม่ และสวมหน้ากาก)

3.ผีตาโม่ที่ใช้คนอ้วนแสดง จะมีการวาดหน้าตาลงบนพุงสวมหน้ากาก

 
ลักษณะเฉพาะของผีตาโม่ไทหล่ม

1.ตัวสูงใหญ่ อ้วนท้วน

2.ตาโตเท่ากำปั้น

3.จมูกโต กลมใหญ่คล้ายกระบวยตักน้ำ

4.ปากใหญ่เท่ากระด้ง

5.ลิ้นห้อย ยาวแดง เหมือนเปรต

6.เขี้ยวยาว แหลมคม ขาววาววับเป็นประกาย

7.เขาเหมือนเขาควาย

8.หูห้อยยาวลงมา คล้ายกระชอนปลาร้า

9.แต่งชุดดำ สลับด้วยลวดลายเศษผ้า

10.มีการโชว์ศิลปะการวาดบนหน้ากากที่หลากหลายอารมณ์

11.มีกะโหละ กะลอ กระดิ่ง แขวนรอบเอย เพื่อให้เกิดเสียงดังเวลาเดิน หรือเต้น

12.มือถืออาวุธ     

13.เสียงร้องเหมือนควายถูกเชือด

                  

องค์ประกอบที่บ่งบอกให้เห็นคุณลักษณะของศิลปะการแสดง

            ผีตาโม่ มีคุณลักษณะของศิลปะการแสดง คือ เป็นการละเล่นพื้นบ้านที่สนุกสนานด้วยท่าเต้นหลากหลายตามจังหวะเสียงดนตรี ใช้เป็นแนวร่วมของขบวนแห่งานประเพณีต่าง ๆ เช่นงานประเพณีบุญบั้งไฟ งานบุญเลี้ยงปี แห่เจ้าพ่อ งานอุ้มพระดำน้ำจังหวัดเพชรบูรณ์ และร่วมขบวนแห่งานประเพณีวัฒนธรรมไทหล่มขนมเส้นหล่มเก่า

 

              4.1 เครื่องดนตรีที่ใช้ ประกอบด้วย มีกลองปั้ง  แคน  ฆ้อง ฉาบ  ฉิ่ง กะลอ จะใช้สำหรับเต้นแบบดั้งเดิม และการเต้นแบบประยุกต์จะเน้นการใช้เครื่องดนตรีพื้นเมือง เช่น วงโปงลาง วงพิณแคน มี
 

ความเป็นมา

              ตาโม่ เป็นชื่อของคนในสมัยโบราณ ประมาณ 200 ปีเศษ จากคำบอกเล่าของคุณตาผอง  จันทเสนา คุณยายบุรี  กระทู้ และคุณตาศึกษา สุพัฒน์  ตรีถัน  อดีตประธานสภาวัฒนธรรมอำเภอหล่มเก่า  และอีกหลาย ๆ ท่าน ซึ่งเป็นข้อมูลที่ตรงกันว่า สมัยเป็นเด็กท่านเคยถูกหลอกมาแล้ว ท่านบอกว่า คนเฒ่าคนแก่ เล่าให้ฟังต่อ ๆ กันมาว่า ตาโม่ เป็นชื่อของคนโบราณ ที่มีรูปร่างสูงใหญ่ หน้าตาดุ น่ากลัว เวลาแกเดินไปที่ไหน ก็มักจะหลอกล่อผู้คนให้ตื่นตกใจกลัว จนร้องให้ และเมื่อมีเทศกาลงานบุญที่ไหน แก่ก็มักจะแต่งตัวเป็นผี ทำให้น่ากลัว โดยนำเอาวัสดุท้องถิ่น เช่น หวด มวยนึ่งข้าว มาสวมหัว ใช้กระบวยตักน้ำกะลามะพร้าว มาทำเป็นหู เป็นตา ใช้สีดินหม้อ มาป้ายตามตัว ตามแขน ขา สวมเสื้อผ้าขาดกะรุ่งกะริ่ง เอากะโหลกกะลอ มาแขวนรอบเอว เพื่อให้เกิดเสียงดัง เวลาแกเดินไปตรงไหน สุนัขจะเห่าหอน ผู้คนพากันหวาดกลัว เป็นอกสั่นขวัญแขวน จนกระทั่งตาโม่เสียชีวิตลง  ผีตาโม่ก็เป็นที่กล่าวขวัญถึงและติดตรึงอยู่ในความทรงจำของผู้คนอย่างมิรู้ลืม

 

                คำว่า ผีตาโม่ เมื่อเอ่ยคำนี้ทุกคนจะพากันกลัวจนขนหัวลุก โดยเฉพาะเด็ก ๆ ในสมัยโบราณ   ผีตาโม่ เป็นความเชื่อของคนโบราณ ที่มีประวัติมายาวนานของผู้คนในท้องถิ่นอำเภอหล่มเก่าที่อยู่ตามขนบท แม้แต่ในปัจจุบันก็ยังจำกันได้ ในสมัยเป็นเด็กจะถูกผู้ใหญ่หลอกอยู่เสมอ ขณะที่ดื้อรั้น ซุกซน หรือร้อยให้เอาแต่ใจตัวเอง

 

                 ผีตาโม่ เป็นภูมิปัญญาของคนโบราณ ที่ได้หยิบยกขึ้นมาเพื่อใช้เป็นกุศโลบายในการอบรมเลี้ยงดูบุตรหลาน โดยเฉพาะเด็ก ๆ ที่มีนิสัยขี้อ้อน งอแง ดื้อรั้น ชอบร้อยไห้ เอาแต่ใจตัวเอง ผู้ใหญ่ก็จะขู่ว่า หยุดนะเดี๋ยวผีตาโม่จะมากินตับเด้อ  เด็ก ๆ จะพากันกลัวและหยุดพฤติกรรมที่ไม่ดีทันที  ทั้ง ๆ ที่ไม่รู้ว่าผีตาโม่หน้าตาเป็นอย่างไร ผีตาโม่จึงเปรียบเสมือนเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่คอยปราบปรามความชั่วร้าย ทำให้คนประพฤติดี ประพฤติชอบ ผีตาโม่จะสิ่งสถิตอยู่ตามบ้านเรือน ป่าเขาลำเนาไพร และทุกหนทุกแห่ง ผีตาโม่จะมาเมื่อมีคนเรียกหา ถ้าไม่มีใครเรียกร้องให้มาช่วยก็จะไม่มา

 

ผีตาโม่ไทหล่ม มีลักษณะแบ่งเป็น  3  ลักษณะ คือ

1.ผีตาโม่ที่เป็นหุ่นใหญ่

2.ผีตาโม่ที่ใช้คนแสดง (สวมชุดผีตาโม่ และสวมหน้ากาก)

3.ผีตาโม่ที่ใช้คนอ้วนแสดง จะมีการวาดหน้าตาลงบนพุงสวมหน้ากาก

                 
ลักษณะเฉพาะของผีตาโม่ไทหล่ม

1.ตัวสูงใหญ่ อ้วนท้วน

2.ตาโตเท่ากำปั้น

3.จมูกโต กลมใหญ่คล้ายกระบวยตักน้ำ

4.ปากใหญ่เท่ากระด้ง

5.ลิ้นห้อย ยาวแดง เหมือนเปรต

6.เขี้ยวยาว แหลมคม ขาววาววับเป็นประกาย

7.เขาเหมือนเขาควาย

8.หูห้อยยาวลงมา คล้ายกระชอนปลาร้า

9.แต่งชุดดำ สลับด้วยลวดลายเศษผ้า

10.มีการโชว์ศิลปะการวาดบนหน้ากากที่หลากหลายอารมณ์

11.มีกะโหละ กะลอ กระดิ่ง แขวนรอบเอย เพื่อให้เกิดเสียงดังเวลาเดิน หรือเต้น

12.มือถืออาวุธ     

13.เสียงร้องเหมือนควายถูกเชือด

                  

องค์ประกอบที่บ่งบอกให้เห็นคุณลักษณะของศิลปะการแสดง

             ผีตาโม่ มีคุณลักษณะของศิลปะการแสดง คือ เป็นการละเล่นพื้นบ้านที่สนุกสนานด้วยท่าเต้นหลากหลายตามจังหวะเสียงดนตรี ใช้เป็นแนวร่วมของขบวนแห่งานประเพณีต่าง ๆ เช่นงานประเพณีบุญบั้งไฟ งานบุญเลี้ยงปี แห่เจ้าพ่อ งานอุ้มพระดำน้ำจังหวัดเพชรบูรณ์ และร่วมขบวนแห่งานประเพณีวัฒนธรรมไทหล่มขนมเส้นหล่มเก่า

 

              4.1 เครื่องดนตรีที่ใช้ ประกอบด้วย มีกลองปั้ง  แคน  ฆ้อง ฉาบ  ฉิ่ง กะลอ จะใช้สำหรับเต้นแบบดั้งเดิม และการเต้นแบบประยุกต์จะเน้นการใช้เครื่องดนตรีพื้นเมือง เช่น วงโปงลาง วงพิณแคน มีการประดิษฐ์ท่าเต้นให้เหมาะสม และเข้ากับจังหวะเพลงอย่างสนุกสนาน

              4.2 ผู้แสดง  10 คน ขึ้นไป หรือ ไม่จำกัดจำนวนผู้แสดง เพราะยิ่งมีผู้แสดงมาก จะยิ่งดูสวยงามมากขึ้น

 
ผีตาโม่ไทหล่ม มีลักษณะการเต้นของผีตาโม่ มี  2  แบบ

1.การเต้นแบบดั้งเดิม

              การเต้นแบบนี้ใช้เต้นในขบวนแห่งานประเพณีบุญบั้งไฟ และผีตามโม่ไทหล่ม เครื่องดนตรีที่ใช้  มีกลองปั้ง  แคน  ฆ้อง ฉาบ  ฉิ่ง กะลอ

 

2.การเต้นแบบประยุกต์

              การเต้นแบบที่ 2 เป็นการผสมผสานระหว่างศิลปะสมัยใหม่ กับศิลปะแบบดั้งเดิม เครื่องดนตรีที่ใช้ เน้นการใช้เครื่องดนตรีพื้นเมือง เช่น วงโปงลาง วงพิณแคน มีการประดิษฐ์ท่าเต้นให้เหมาะสม และเข้ากับจังหวะเพลงอย่างสนุกสนาน

 

 


แนะนำสถานที่ท่องเที่ยว



ปฏิทินกิจกรรม
« ตุลาคม 2564 »
อา. จ. อ. พ. พฤ. ศ. ส.
      1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31
ดูปฏิทินทั้งหมด


999 หมู่ที่ 5 อาคารศาลากลางจังหวัดเพชรบูรณ์ อาคาร 2 ชั้น 4 ตำบลสะเดียง อำเภอเมืองเพชรบูรณ์ จังหวัดเพชรบูรณ์ 67000
โทรศัพท์ 056729780 แฟกซ์ 056729779
สายด่วนวัฒนธรรม
Copyright © 2015 m-culture.go.th กระทรวงวัฒนธรรม