ข้อมูลวัฒนธรรม >> ประเพณีท้องถิ่น
การเชิดหุ่นกาเหล้ เมืองภูเก็ต

วันที่ 22 ก.พ. 2564

การเชิดหุ่นกาเหล้ เมืองภูเก็ต

เมืองภูเก็ต แต่เดิมมีความเจริญรุ่งเรืองของการทำเหมืองแร่ดีบุก มีความต้องการใช้แรงงานในการทำเหมืองจำนวนมาก โดยเฉพาะตั้งแต่ช่วงรัชกาลที่ ๓ ต้นกรุงรัตนโกสินทร์เป็นต้นมา กรรมกรจีนจึงเป็นกำลังหลักในการทำเหมืองแร่ดีบุก นำมาซึ่งการเคลื่อนย้ายแรงงานและถ่ายทอดทางศิลปะ วิทยาการและวัฒนธรรม คณะเชิดหุ้นกาเหล้ เป็นคณะแสดงหุ่นเชิดสายของจีนที่เข้ามาจัดการแสดงในเมืองภูเก็ต เพื่อความบันเทิงของกรรมกรชาวจีน และจัดแสดงถวายองค์เทพเจ้าในพิธีกรรมสำคัญของชาวจีน อาทิ พิธีแซ่ยิดขององค์เทพเจ้าจีน (พิธีเฉลิมฉลองครบรอบวันเกิดขององค์เทพเจ้า)

เทศกาลตรุษจีน เป็นเทศกาลสำคัญของเมืองภูเก็ต ที่มีจารีต ขนบธรรมเนียม และประเพณีที่ยึดถือปฎิบัติมากมาย หนึ่งในนั้นคือ พิธีไหว้เทวดา หรือ ป่ายทีก้อง เป็นการบูชาองค์หยกอ๋องซ่งเต่ ที่มีการจัดขึ้นหลังวันตรุษจีนเมื่อเช้าสู่วัน ๙ ค่ำ เดือน ๑ ตามปฎิทินจันทรคติจีน ชาวภูเก็ตเรียกว่า วันโฉ่ยเก้า ซึ่งจะจัดให้มีพิธีไหว้เทวดา ตั้งแต่เที่ยงคืนไปจนรุ่งเช้า บริเวณหน้าโต๊ะไหว้เทวดาจะมีการเชิดหุ่นสายจีน กาเหล้ ถวายองค์หยกอ๋องซ่งเต่ ตามความเชื่อว่าจะเป็นมงคลบ้านและครอบครัว

ในการเชิดหุ่นกาเหล้ในพิธีไหว้เทวดา จะมีหุ่นจีนจำนวน ๓ ตัว ประกอบด้วย เส้งก่างเอี๋ยเตี่ยนฮู้หง่วนโส่ย จอหงวน และฮูหยิน

บทร้องในการเชิดหุ่นเหล่ จะเป็นบทที่เส้งก่างเอี๋ยเตี่ยนฮู้หง่วนโส่ยได้รับโองการจากสวรรค์ จอหงวนกลับบ้าน และ จอหงวนชักชวนชาวบ้านขอบคุณสวรรค์ ร่วมด้วยฮูหยิน  อาจารย์ดิโรจน์ เลิศเอกกุล (แป๊ะเกี๋ยว) อดีตอารักษ์ประจำอ๊ามจุ้ยตุ่ยเต้าโบ้เก้ง ได้ทำการแปลเป็นภาษาไทย เป็นบทร้องประกอบการเชิดหุ่นกาเหล่ ประกอบด้วย ๓ องค์ ดังนี้

องค์ ๑
บทของ เซ่งกั่งเอี๋ย มีใบหน้าสีแดง โดยมีชื่อเรียกว่า "เตียนฮู้หง่วนโส่ย” เป็นผู้รับราชโองการจากสวรรค์ มาประกาศแจ้งข่าว
บทร้อง
อรุณกำลังจะรุ่ง สรรพสัตว์ต่างเริ่มตื่นจากฝัน เริ่มต้นชีวิตที่สดใส ต่างเดินตามลิขิตสวรรค์ องค์กุมาร เส้งก่างเอี๋ย เตี่ยนฮู้หง่วนโส่ย รับบัญชาสวรรค์เป็นผู้ที่ควบคุมเครื่องสายทั้งหมด วันนี้เป็นวันประสูติ ขององค์เทพ เง็กเซียนฮ่องเต้ สรรพสัตว์ทั้งมวลในโลกา มาร่วมกันน้อมเกล้ากราบกรานองค์เทพ ข้าขอร่วมเปิดการแสดง ณ บัดนี้

องค์ ๒
บทของ จอหงวน รูปร่างสะโอด สะอง หน้าตาหล่อเหลา
บทร้อง
ข้าพเจ้าบัณฑิตผู้สอบได้จอหงวนต่อพระพักต์ จากสามัญชนจนได้บรรดาศักดิ์ ข้าขอปฏิญาณจะทำนุบำรุง สุขให้ราษฎรอยู่เย็นเป็นสุข ด้วยความเมตตาปรานี บัดนี้ได้เดินทางกลับมาร่วมบูชาเทพแห่งสรวงสวรรค์ พร้อมกัน

องค์ ๓
บทของ ฮูหยิน ส้อหยกหล๋าน
บทร้อง
ข้าส้อหยกหลาน สตรีผู้มีจิตใจ เข้มแข็ง อดทน สมเป็นกุลสตรี ไม่เปลี่ยนแปลงดุจขุนเขา มหาสมุทร วันสำคัญนี้ ขอแต่งโฉมด้วยอาภรณ์อันวิจิตรมาร่วมกับทุกท่านทุกเคหะสถาน กราบไหว้เทพยดาฟ้าดิน ขอให้ท่าน รับการอันเป็นมงคลจากเทพยดาอันศักดิ์สิทธิ์ ขอทุกท่านจงประสบแต่ความสุขสวัสดิ์ตลอดไปเทอญ.

สำหรับคณะเชิดหุ่นกาเหล่ เมืองภูเก็ต แต่เดิมมีหลายคณะ อาทิ คณะเชิดหุ่นที่มีแป๊ะจู้ห้าย (ซิ่นเต็กเส็ง) เป็นหัวหน้าคณะ ต่อมาขาดการสืบทอด จึงได้สลายคณะไป ปัจจุบันที่ยังมีผู้สืบทอดอยู่เดิม คือ คณะของแป๊ะถาว หรือ นายเทียนศักดิ์ องค์พฤกษา

นายเทียนศักดิ์ องค์พฤกษา เดิมท่านชื่อ นายถาว แซ่อ๋อง ชาวเมืองภูเก็ต ผู้รับช่วงศิลปะการเชิดหุ่นสายจีนกาเหล้ ท่านเข้าสู่อาชีพการเชิดหุ่นสายจีน เมื่อราวปี พ.ศ.๒๕๑๐ในฐานะบุตรชายคนโต ทายาทเพียงคนเดียวในหมู่พี่น้อง ๗ คนที่รับสืบทอดศิลปะการเชิดหุ่นต่อจากบิดา นายอิ๋น แซ่อ๋อง

ปัจจุบัน หลายองค์กรได้มีความห่วงใยในการอนุรักษ์ศิลปะการเชิดหุ่นสายจีนกาเหล้ ให้คงอยู่ อาทิ ศูนย์สืบค้นและเผยแพร่ข้อมูลบาบ๋าภูเก็ต โรงเรียนสตรีภูเก็ต นำโดยอาจารย์ลิขิต หล้าแหล่ง ได้ทำการฟื้นฟูและถ่ายทอดศิลปะการเชิดหุ่นกาเหล้ นอกจากนี้ยังมี โรงเรียนเทศบาลบ้านสามกอง(ขุนวิเศษนุกูลกิจอุทิศ) นำโดยอาจารย์กิตติศักดิ์ มิตรารัตน์

สำหรับชุดหุ่นสายจีน กาเหล่ ที่ใช้เปิดการแสดงในตัวเมืองภูเก็ต แต่เดิมหุ่นสายส่วนใหญ่เป็นฝีมือการประดิษฐ์ของนายเฉ่ง เลิศกิจสมบูรณ์ (แป๊ะเฉ่ง) ปฏิมากรเอก ผู้มีผลงานดีเด่นทางด้านวัฒนธรรมภาคใต้ สาขาการช่างฝีมือ(การแกะสลัก) ประจำปี ๒๕๓๒ จังหวัดภูเก็ต สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ และได้จัดแสดงตัวหุ่นสายไว้ที่ พิพิธภัณฑ์ภูเก็ตไทยหัว ถนนกระบี่ ตำบลตลาดเหนือ อำเภอเมืองภูเก็ต จังหวัดภูเก็ต

เครดิตข้อมูล: สภาวัฒนธรรมตำบลตลาดใหญ่
pic
pic
pic
pic
pic

แนะนำสถานที่ท่องเที่ยว



ปฏิทินกิจกรรม
ปฏิทินกิจกรรม
« ธันวาคม 2564 »
อา. จ. อ. พ. พฤ. ศ. ส.
    1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31
ดูปฏิทินทั้งหมด


สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดภูเก็ต
38/195 ถนนรัตนโกสินทร์ 200 ปี ต.ตลาดเหนือ อ.เมืองภูเก็ต จ.ภูเก็ต 83000
โทรศัพท์ 1765 โทรสาร 076 223 654
Email : phuketculture@hotmail.com
สายด่วนวัฒนธรรม
Copyright © 2015 m-culture.go.th กระทรวงวัฒนธรรม