องค์ความรู้ทางวัฒนธรรม >> อาหารพื้นเมือง
ขนมกง ขนมมงคลพื้นถิ่นสมุทรสาคร

วันที่ 29 มิ.ย. 2564

        "ขนมกง” หรือ "ขนมกงเกวียน” เชื่อกันว่าได้ชื่อจากการมีลักษณะเป็นวงกลมและมีเส้นไขว้พาดกัน คล้ายล้อเกวียน เป็นขนไทยโบราณที่หารับประทานได้ยากชนิดหนึ่งในปัจจุบัน เชื่อกันว่าขนมกงมีมาอย่างน้อยตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา โดยปรากฏหลักฐานอยู่ใน "คำให้การขุนหลวงวัดประดู่ทรงธรรม เอกสารจากหอหลวง” ตอน ว่าด้วยตลาดในพระนครศรีอยุธยา ความตอนหนึ่งว่า "ชื่อตลาดป่าโทน ๑ ถนนย่านป่าขนมชาวบ้านย่านนั้นทำขนมขาย แลนั่งร้านขายขนมชะมด กงเกวียนสามเกลอหินฝนทอง ขนมกรุบขนมพิมพ์ถั่ว ขนมสำปันนีแลขนมแห้งต่างๆ...” ซึ่ง "กงเกวียน” ก็คือขนมกง ขนมพื้นเมืองแถบภาคกลาง เช่น พระนครศรีอยุธยา อ่างทอง สุพรรณบุรี สิงห์บุรี ปทุมธานี และสมุทรสาคร โดยนิยมใช้ขนมกงเป็นขนมมงคลในพิธีแต่งงาน เพื่อสื่อความหมายถึงคู่บ่าวสาวที่จะใช้ชีวิตเคียงคู่กันไปอย่างมีความสุขและมีความรักให้กันตลอดไป เปรียบเสมือนกงล้อที่หมุนไปข้างหน้า เช่นเดียวกับพระธรรมจักร หรือกงล้อแห่งธรรม ที่ไม่มีวันดับสูญ
        ขนมกงในจังหวัดสมุทรสาครเป็นขนมมงคลที่สำคัญ นอกจากจะเป็นขนมในพิธีแต่งงานแล้วยังเป็นขนมเซ่นไหว้ที่ขาดไม่ได้ในหลายงานประเพณีประจำปีของท้องถิ่น
ขนมกงบ้านกระซ้าขาว
ชุมชนกระซ้าขาวเป็นหมู่บ้านชายทะเล ประกอบอาชีพชาวประมงเป็นหลัก มีตำนานเรื่องเล่าของชุมชนสืบต่อกันมาว่า ครั้นหนึ่งมีกลุ่มโจรร้ายคิดจะเข้ามาปล้นชุมชนกระซ้าขาว โดยเดินทางมาทางเรือขึ้นมาสำรวจเส้นทางและดูลาดเลาในเวลากลางวันจากนั้นได้กลับลงเรือแล้วรอกระทั่งพระอาทิตย์ตกดินตกดินจึงกลับขึ้นฝั่งอีกครั้งเพื่อทำการปล้น แต่ต้องแปลกใจเมื่อไม่พบหมู่บ้านกระซ้าขาว พบเพียงป่าที่ปกคลุมไปด้วยต้นไม้รกครึ้ม กลุ่มโจรพยายามเดินหาหมู่บ้าน แต่หาอย่างไรก็ไม่พบ สุดท้ายจึงล้มเลิกความตั้งใจแล้วจากไปด้วยความงุนงงสงสัย ชาวบ้านเชื่อกันว่าเป็นเพราะเจ้าพ่อแป๊ะกงซึ่งท่านสถิตอยู่ ณ ศาลกลางหมู่บ้านได้พรางตาบังไพรไว้ เพื่อปกป้องคุ้มครองหมู่บ้านกระซ้าขาวจากโจรกลุ่มนั้น ต่อมาเจ้าพ่อแป๊ะกงได้ลงประทับทรงชาวบ้านบอกเล่าว่าหากต้องการกราบไหว้บูชาให้ใช้ "ขนมกง" เป็นของเซ่นไหว้ โดยได้บอกสูตรขนมโดยละเอียด และ นับแต่นั้นเป็นต้นมาจวบจนถึงปัจจุบัน ขนมกงของบ้านกระซ้าขาวก็ยังคงสูตรดั้งเดิมไว้ไม่เปลี่ยนแปลง เดิมบ้านกระซ้าขาวจะทำขนมกงกันเพียงปีละครั้ง เพื่อเป็นขนมเซ่นไหว้สำหรับงานประจำปีศาลเจ้าพ่อแป๊ะกงในช่วงเดือน ๑๑ เท่านั้น โดยจะทำกันเกือบทุกครัวเรือน คนที่อยากกินขนมกงต้องรอจนกว่าจะถึงงานประจำปีศาลเจ้าพ่อแป๊ะกงจึงจะได้กิน แต่ปัจจุบันขนมกงกระซ้าขาวได้รับการยอมรับของคนทั้งในและนอกพื้นที่อย่างกว่างขวางว่ามีรสชาติอร่อย ชาวชุมชนกระซ้าขาวจึงได้ทำขายตลอดทั้งปีตามความต้องการของลูกค้า เป็นอาชีพเสริมสร้างรายได้ให้แก่ชุมชนนอกเหนือจากการทำประมง แต่เป็นที่น่าเสียดายว่าปัจจุบันชุมชนชาวกระซ้าขาวเหลือครอบครัวที่ทำขนมกงเพียง ๕-๖ ครัวเรือนเท่านั้น เนื่องจากคนทำขนมกงส่วนใหญ่มีอายุมากแล้ว บางส่วนได้เลิกทำ และบางส่วนเสียชีวิตลง ทำให้ขาดผู้สืบทอด
 
อ้างอิง : หนังสือมรดกภูมิปัญญา พหุวัฒนธรรม ชาติพันธุ์ สาครบุรี , หน้า ๙๐ - ๙๖
pic
pic
pic
pic
pic
pic

แนะนำสถานที่ท่องเที่ยว



ปฏิทินกิจกรรม
« มิถุนายน 2565 »
อา. จ. อ. พ. พฤ. ศ. ส.
    1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30
ดูปฏิทินทั้งหมด


อาคารศาลากลางจังหวัดสมุทรสาคร, ถนนเศรษฐกิจ 1 ตำบลมหาชัย อำเภอเมืองสมุทรสาครจังหวัดสมุทรสาคร
 
สายด่วนวัฒนธรรม
  
Copyright © 2015 m-culture.go.th กระทรวงวัฒนธรรม