องค์ความรู้ทางวัฒนธรรม >> ประเพณีท้องถิ่น
ประเพณีการทำขวัญนาเกลือ

วันที่ 29 มี.ค. 2565

         จังหวัดสมุทรสาคร มีพื้นที่การทำนาเกลือในพื้นที่ฝั่งตะวันตกของจังหวัดสมุทรสาคร ซึ่งมีถึง ๖ ตำบล ได้แก่ ตำบลบางหญ้าแพรก ตำบลบางกระเจ้า ตำบลบ้านบ่อ ตำบลกาหลง ตำบลนาโคก ตำบล
บางโทรัด และพื้นที่ฝั่งตะวันออกของจังหวัดสมุทรสาคร ๒ ตำบล ได้แก่ ตำบลพันท้ายนรสิงห์ ตำบล
โคกขาม การทำนาเกลือทะเล หรือเกลือสมุทร ชาวนาเกลือจะเริ่มทำเกลือประมาณเดือนตุลาคม หรือพฤศจิกายน ซึ่งเป็นปลายฤดูฝน ภาคกลางจะเริ่มในช่วงฤดูแล้งตั้งแต่ต้นเดือนพฤศจิกายนถึงประมาณ
กลางเดือนพฤษภาคมของปีถัดไป ระยะเวลาประมาณ ๖ – ๗ เดือน ขึ้นอยู่กับสภาพอากาศ เนื่องจาก
การทำนาเกลือไม่สามารถจะทำได้ในช่วงฤดูฝน และจะเริ่มเก็บผลผลิตเกลือได้ประมาณกลางเดือนมกราคม เป็นต้นไป การทำนาเกลือในจังหวัดสมุทรสาคร เริ่มต้นจาก ขุนสมุทรมณีรัตน์ โดยมี นายเม่งฮะ มณีรัตน์ และนางปิ่น มณีรัตน์ ในปี พ.ศ. ๒๔๘๙ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว อานันทมหิดล พระราชทานเงินก้นถุงให้ เมื่อเสด็จประพาสจังหวัดสมุทรสาคร และเมื่อวันที่ ๒๕ พฤศจิกายน ๒๔๖๔ ท่านได้รับพระราชทาน บรรดาศักดิ์เป็น "ท่านขุนสมุทรมณีรัตน์” กรรมการพิเศษจังหวัดสมุทรสาคร ถือศักดินา ๔๐๐ ไร่ เริ่มต้นการทำนาเกลือในปี พ.ศ. ๒๔๗๘ – ปัจจุบัน และเป็นผู้บุกเบิกและเป็นผู้ลงทุนให้แก่ชาวบ้าน
ในชุมชน ทั้งยังมีกิจการนาเกลือขุนสมุทรมณีรัตน์ ได้จดทะเบียนเป็นบริษัทนาเกลือขุนสมุทรมณีรัตน์ จำกัด ในปี พ.ศ. ๒๔๙๑ จนถึงปัจจุบัน ท่านขุนสมุทรมณีรัตน์ โดยมีการซื้อที่ทำการขุดคลองทำนาเกลือ และได้มีการประกาศให้คนในชุมชนที่ว่างงานมาสมัครทำนาเกลือ ซึ่งมีการลงทุนในการทำนาเกลือให้แก่ชาวบ้านในชุมชน แต่ชาวบ้านต้องลงมือ ในการทำนาเกลือด้วยตนเอง นอกจากนั้นยังมีการแบ่งปันผลส่วนกันคนละครึ่ง นอกจากการทำนาเกลือแล้วยังมีการทำนาข้าว เมื่อถึงหน้าฝนชาวบ้านที่ทำนาเกลือ
ก็จะมาทำนาข้าว เพราะนาเกลือจะทำงานในหน้าร้อนกับนาข้าว จะทำงานในหน้าฝนซึ่งต่างฤดูกัน และมีการแบ่งพื้นที่ ในการทำนาเกลือและทำนาข้าว ซึ่งมีระยะการเดินทางมาทำงานนั้นไม่ไกลมากมีเพียงคลองกั้นกลางเท่านั้น โดยในชุมชนมีชาวบ้านที่ทำนาข้าวอยู่แล้ว เพื่อเป็นการช่วยเหลือชาวนาเกลือ
ให้ได้มีการทำงานตลอดทั้งปี แต่ที่นาตำบลบางหญ้าแพรก ไม่เหมาะสำหรับการทำนาข้าว ได้ผลผลิต
ในการทำนาข้าวค่อนข้างน้อย ในปัจจุบันจึงไม่มีการทำนาข้าว ประเพณีการทำพิธีทำขวัญนาเกลือในช่วง
ที่สองของการทำนาเกลือของชาวบ้านต้องมีพิธีกรรมต่างๆ เป็นความเชื่อของคนในชุมชนโดยมีความเชื่อว่าเมื่อทำพิธีนี้เพื่อความเป็นสิริมงคลและให้ได้รับผลผลิตที่ดี การทำพิธีทำขวัญนาเกลือในพิธีกรรมของชาวบ้านตำบลบางหญ้าแพรก โดยมีอุปกรณ์การทำพิธีทำขวัญนาเกลือ ดังนี้ ๑. ขนมต้มขาว
๒. ขนมต้มแดง ๓. ขนมต้มเป็นรูปหัวหมู เพื่อเป็นการทดแทนในการนำหัวหมูมาไหว้แทน ๔. ไข่ต้ม
๕. เป็ด ๖. ผลไม้ ๕ อย่าง กล้วย มะพร้าว แก้วมังกร องุ่น ส้ม ๗. กระทงที่มีข้าว ไข่ และกล้วยที่นำมาใส่กระทง ๘. ธงสีขาว มีขนาดเล็ก และขนาดใหญ่ ๙. กระทงใบตอง ๑๐. ธูป หลังจากการเตรียมของ
ในการทำพิธีทำขวัญนาเกลือชาวบ้านจะนำเครื่องเซ่นไหว้มาไหว้ศาลประจำบ้าน ซึ่งคนในครอบครัวสามารถดำเนินพิธีกรรมได้ทุกคนเช่นกัน โดยมีการสวดนะโม ๓ จบและบทสวดไตรสรณคมณ์ เมื่อทำพิธีตรงศาลประจำบ้านโดยมีการนำของเครื่องเซ่นไหว้ ได้แก่ ขนมต้มขาว ขนมต้มแดง ขนมต้มรูปหัวหมู กระทง และเป็ด เมื่อไหว้เป็นที่เรียบร้อยแล้ว จึงนำกระทง ขนมต้มขาว ธงสีขาว และธูป ๑ ดอก นำไปไหว้ตามยุ้งเกลือและทุกหัวนาเกลือ โดยการนำขนมต้มขาวมาใส่ในใบตอง แล้วนำธงขนาดใหญ่มาปักไว้
ที่กระทง และนำมาวางตรงประตูยุ้งเกลือ ในส่วนของการไหว้หัวนาเกลือจะนำธงที่มีขนาดเล็กปักแทน
และมีการกล่าวขอพรในทุก ๆ หัวนาเกลือ เพื่อบอกกล่าวขอความเป็นสิริมงคลในการทำนากลือให้ได้ผลผลิตได้จำนวนมาก เมื่อวางทุกหัวนาแล้วนั้น ชาวบ้านในชุมชนจะนำขนมต้มที่วางตามหัวนา
ไปรับประทาน ซึ่งชาวบ้านจะเรียกผู้ที่นำขนมต้มไปรับประทานว่า "อีกา” หลังจากเป็นอันจบพิธีกรรม
การทำขวัญนาเกลือ 
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic

แนะนำสถานที่ท่องเที่ยว



ปฏิทินกิจกรรม
« มิถุนายน 2565 »
อา. จ. อ. พ. พฤ. ศ. ส.
    1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30
ดูปฏิทินทั้งหมด


อาคารศาลากลางจังหวัดสมุทรสาคร, ถนนเศรษฐกิจ 1 ตำบลมหาชัย อำเภอเมืองสมุทรสาครจังหวัดสมุทรสาคร
 
สายด่วนวัฒนธรรม
  
Copyright © 2015 m-culture.go.th กระทรวงวัฒนธรรม