องค์ความรู้ทางวัฒนธรรม >> ประเพณีท้องถิ่น
ประเพณีเปลี่ยนผ้าพระสามองค์ อำเภอเทพา จังหวัดสงขลา

วันที่ 1 ก.พ. 2562

ประเพณีเปลี่ยนผ้าพระสามองค์ อำเภอเทพา จังหวัดสงขลา

ประวัติความเป็นมา
                  พระพุทธรูปสามองค์ ก่อสร้างด้วยศิลาทรายแดงนั่งเรียงกันในศาลาในฝาผนังกั้นทึบทั้งสี่ด้าน ทางเข้าออกเป็นประตูไม้ราษฎร เรียกว่า "พระสามองค์" พระพุทธรูปนี้อยู่ในบริเวณวัดเทพาไพโรจน์ (เดิมชาวบ้านเรียก วัดพระสามองค์) เล่ากันว่าเมื่อครั้งข้าหลวงนายอ่อนปกครองอำเภอเทพานั้นได้สร้างศาลาเป็นที่พักอยู่หน้าเมืองเพื่อไว้เป็นที่พักก่อนเข้าเมือง และที่ศาลานี้มีพระรูปหนึ่งชื่อ "พระนวล” ซึ่งเป็นพระธุดงค์ท่านได้นำอาหารซึ่งชาวบ้านนำมาถวายที่เหลือจากฉันมาปั้นพระพุทธรูปแล้วห่อด้วยดินเหนียวเป็นพระพุทธรูป (พระจังหัน) นำเกสรดอกไม้ที่ใช้บูชาพระที่แห้งเหี่ยวมาปั้นเป็นพระพุทธรูปอีกองค์หนึ่ง (พระเกษร) และนำเศษขี้เถ้าไม้แก่นจันทร์ซึ่งเป็นไม้หอมปั้นเป็นพระพุทธรูปอีกองค์หนึ่ง (พระแก่นจันทร์) ด้วยความตั้งใจของพระนวลนั้นเข้าใจว่าพระสามองค์นี้คงจะแทนพระรัตนตรัย โดยให้ประดิษฐานอยู่บนศาลาและได้กระทำพิธีปลุกเสกเป็นที่สักการะของชาวเมืองเทพาซึ่งได้พร้อมใจกันสร้างโครงโบกปูนทับไว้อีกครั้งหนึ่ง ซึ่งพระสามองค์ได้แสดงอภินิหารต่าง ๆ
                ชาวบ้านที่บนบานศาลกล่าวก็ได้สมปรารถนาจึงเป็นที่เคารพสักการะเป็นพระคู่บ้านคูเมืองเป็นต้นมา ต่อมาเกิดน้ำท่วมใหญ่ซึ่งท่วมสูงถึง ๑๕ เมตร จมหมดทั้งเมืองเทพาและน้ำไหลเชี่ยวมาก ทำให้เมืองเทพาพังทลาย ชาวเมืองเทพาตายเป็นจำนวนมากซึ่งข้าหลวงอ่อนก็เสียชีวิตในช่วงนี้ด้วย ศาลาหน้าเมืองก็ถูกทำลายเช่นกันแต่ก็เป็นอัศจรรย์ที่พระทั้งสามองค์มิได้รับความเสียหายแต่ประการใด ยังคงอยู่ที่ซากศาลานั้นเหมือนเดิม จากอุทกภัยในครั้งนั้นชาวเมืองเทพาที่รอดชีวิตต่างอพยพกันไปตั้งรกรากที่อื่นจนเมืองเทพากลายเป็นเมืองร้าง พระพุทธรูปทั้งสามองค์นั้นนาน ๆ
               เข้าก็ถูกปกคลุมด้วยต้นไม้จนมองไม่เห็นองค์พระ ต่อมาราว พ.ศ.๒๔๗๔ ชาวไทยมุสลิมซึ่งมีอาชีพทำประมงได้มาตั้งบ้านสร้างเรือนที่บริเวณใกล้ ๆ กับพระสามองค์แต่ก็ต้องย้ายออกไปอย่างไม่มีสาเหตุ หลังจากนั้นชาวไทยพุทธซึ่งเห็นพุทธอภินิหารก็พากันสักการะและช่วยกันสร้างศาลาขึ้นมาใหม่ด้วยไม้หลังคามุงจากและมีพระมาจำพรรษาเช่นเดิม ต่อมาพระเหล่านั้นไม่สามารถจำพรรษาอยู่ได้โดยไม่ทราบสาเหตุจึงต้องกลายเป็นวัดร้างอีกครั้งหนึ่ง ศาลาที่สร้างก็ผุพังลงไปตามกาลเวลาเหลือไว้แต่พระทั้งสามองค์
               ปี พ.ศ.๒๔๙๕ มีคนจีนได้มาบนบานให้ลูกชายที่หายไปได้กลับคืนมาจะสร้างศาลาหลังใหม่ให้ และเมื่อได้สมปรารถนาชาวจีนคนนั้นก็สร้างศาลาหลังใหม่ด้วยไม้หลุมพอ หลังคาสังกะสี พ.ศ.๒๕๐๔ เกิดพายุใหญ่พัดศาลานั้นพังลงมาโดยปลายเสาทั้ง ๔ ต้นรวบลงมาทุบองค์พระทั้งสามจนแตกละเอียด โดยก่อนเกิดเหตุการณ์ชาวบ้านได้ฝันว่าพระท่านจะไม่อยู่แล้วเพราะชาวบ้านไม่เอาใจใส่ ต่อมา พ.ศ.๒๕๐๕ นายลอย เทพไชย ศึกษาธิการอำเภอเทพาได้ชักชวนชาวบ้านบริจาคเงินทองเพื่อบูรณะพระทั้งสามองค์ใหม่โดยนำเศษผงพระเดิมที่แตกละเอียดมาบรรจุลงในพระที่สร้างขึ้นใหม่ซึ่งมีโครงเหล็กและทำขึ้นด้วยคอนกรีตโดยการปั้นของนายอุดม มัชฌิมาภิโร และทาด้วยสีโมเสดมองดูเหมือนพระเนื้อสามกษัตริย์พร้อมทั้งสร้างศาลาเป็นที่ประดิษฐานขึ้นอีกครั้ง
                 ด้วยความศักดิ์สิทธิ์ของพระสามองค์นั้นมีมากโดยเฉพาะชาวจีนมีความเชื่อถือมากโดยได้มีการบวงสรวงสักการะเป็นประจำทุกปี ต่อมานายบักยัง แซ่แต้ ได้บริจาคเงินบูรณะตกแต่งใหม่อีกครั้ง และในสมัยนายจบ พลฤทธิ์ เป็นศึกษาธิการอำเภอเทพา ท่านได้สร้าง "พระจีน” พระสำนักวัดสังกระจายอีกรูปหนึ่งประดิษฐานในวิหารเดียวกัน
ความมุ่งหมายของประเพณี
๑. เพื่อให้ชาวบ้านได้มีส่วนร่วมในการแสดงออกถึงความเสื่อมใส ศรัทธา ต่อพระพุทธศาสนา
๒. เพื่ออนุรักษ์ เผยแพร่ และส่งเสริมวัฒนธรรม อันเป็นวิถีชีวิตที่บรรพบุรุษสืบทอดต่อๆ กันมา
๓. เพื่อเป็นศูนย์รวมจิตใจของประชาชน และร่วมกิจกรรมสำคัญทางพุทธศาสนาของ พุทธศาสนิกชนอำเภอเทพา
๔. เพื่อเป็นสิริมงคลแก่ตนเองและครอบครัว
ขั้นตอนประเพณี

                 ผ้าที่ใช้ในการเปลี่ยนผ้าพระสามองค์ เป็นผ้าสีเหลืองมี จำนวน ๓ ผืน ใช้ในการเปลี่ยนผ้าพระสามองค์ ซึ่งจะต้องเปลี่ยนผ้าผืนใหม่ให้กับพระสามองค์ทุกปี ผ้าสีเหลืองดังกล่าวจะตั้งอยู่ที่วัดสุริยาราม ก่อนจะถึงวันทำพิธี เนื่องจากเจ้าคณะตำบลท่าม่วง-ลำไพล ผู้รับผิดชอบวัดสุริยารามและเป็นผู้รับผิดชอบวัดเทพาไพโรจน์ด้วยเช่นกัน โดยมีองค์การบริหารส่วนตำบลทุกตำบลร่วมกับอำเภอเทพารับผิดชอบงานประเพณีเปลี่ยนผ้าพระสามองค์ แต่จะมีองค์การบริหารส่วนตำบลเพียง ๓ ตำบล ในอำเภอเทพา ที่ต้องเป็นเจ้าภาพหลักในการรับผิดชอบขบวนแห่ผ้าสามองค์ทุกปี ซึ่งในแต่ละปีองค์การบริหารส่วนตำบลไหนจะเป็นเจ้าภาพในแต่ละปีนั้น ขึ้นอยู่กับคณะกรรมการการจัดงานประเพณีเปลี่ยนผ้าพระสามองค์ประชุมพิจารณา

ขบวนรถแห่ผ้าพระสามองค์
                องค์การบริหารส่วนตำบลที่เป็นเจ้าภาพหลัก จะต้องรับผิดชอบในส่วนของการจัดขบวนแห่ผ้าพระสามองค์ ซึ่งจะต้องตกแต่งขบวนรถแห่ให้มีความสวยงาม ในวันที่ ๘ เมษายนของทุกปี เพื่อนำไปร่วมขบวนแห่ในวันรุ่งขึ้น ขบวนรถแห่ผ้าแต่ละคันจะมีการประดับตกแต่งรถให้มีความสวยงาม ภายในรถจะจัดวางผ้าสีเหลือง ๑ ผืน บนพานแว่นฟ้า ซึ่งจะมีรถที่ใช้แห่ผ้าทั้งสิ้น จำนวน ๓ คัน ผ้าสีเหลือง 3 ผืน พร้อมทั้งบายสี ๑ คู่
นอกจากนี้ ยังมีการจัดตรียมขบวนนางรำหรือขบวนกลองยาว นำหน้ารถขบวนแห่ เพื่อแห่ออกไปยังวัดเทพาไพโรจน์ ซึ่งเป็นสถานที่ในการประกอบพิธีเปลี่ยนผ้าพระสามองค์
ขั้นตอนการทำพิธี
             ในวันที่ ๙ เมษายน ของทุกปี ขบวนรถแห่ผ้าพระสามองค์ จะเริ่มตั้งขบวนรถ ณ บริเวณที่ว่าการอำเภอเทพา โดยองค์การบริหารส่วนตำบลที่รับผิดชอบในแต่ละปี นำรถแห่แต่ละคันมีการประดับตกแต่งอย่างสวยงาม พร้อมทั้งประชาชนที่เข้าร่วมขบวนแห่มาจัดขบวนให้พร้อม เมื่อถึงเวลา ๐๗.๓๐ น. ขบวนแห่ก็จะเริ่มเคลื่อนขบวนแห่ออกจากที่ว่าการอำเภอเทพา ไปตามเส้นทางต่างๆ ภายในเขตเทศบาลตำบลเทพา ไปยังจุดหมายปลายทางที่วัดเทพาไพโรจน์
เมื่อขบวนรถแห่ และชาวบ้านที่ร่วมขบวนแห่มาถึงในบริเวณวัดเทพาไพโรจน์ ชาวบ้านก็จะนำพานที่มีผ้าสีเหลืองที่จะใช้ในพิธีทั้ง ๓ พาน และบายสี ๑ คู่ นำลงมาไว้ในศาลาซึ่งได้มีการจัดเตรียมสถานที่ไว้ เพื่อร่วมปฏิบัติพิธีที่เรียกว่า สวดผ้า หรือ สมโภชผ้า ในช่วงบ่าย
               ช่วงเช้าจะเป็นพิธีถวายผ้าป่า ก่อนพิธีถวายผ้าป่าจะเริ่มขึ้น มีการจัดแสดงศิลปะและวัฒนธรรมท้องถิ่นของนักเรียนและชาวบ้าน ในพื้นที่ เช่น การแสดงสิละ การรำโนรา เป็นต้น
หลังจากนั้นจะเป็นพิธีถวายผ้าป่า ซึ่งชาวบ้านในอำเภอเทพาร่วมกันเป็นเจ้าภาพ โดยนิมนต์พระสงฆ์ จำนวน ๙ รูป เริ่มพิธีทอดผ้าป่า สำหรับเครื่องบริขารการทอดผ้าป่า ประกอบด้วย ผ้าบังสุกุล ๑ ผืน เป็นผ้าจีวร สบง หรือสังฆาฎิ เครื่องไทยธรรมซึ่งเป็นวัตถุสิ่งของที่สมควรแก่พระสงฆ์ใช้สอยซึ่งไม่ขัดต่อพระธรรมวินัย และปัจจัยพุ่มผ้าป่า

พิธีถวายผ้าป่า จะดำเนินการตามขั้นตอนต่าง ๆ ดังนี้
- ประธานในพิธี ซึ่งเป็นชาวบ้านที่อาวุโส ชาวบ้านในอำเภอให้ความเคารพนับถือ จุดธูปเทียนบูชาพระรัตนตรัย พิธีกรทางศาสนากล่าวคำอาราธนาศีลห้า พระสงฆ์ผู้เป็นประธาน กล่าวให้ศีลห้า
- ประธานในพิธี และชาวบ้านผู้ร่วมพิธีรับศีลพร้อมกัน เจ้าหน้าที่นำผ้าสบงจีวรหรือผ้าไตร ไปให้ประธานในพิธี ซึ่งมีคำถวายผ้าไตรติดอยู่ด้านบนประคองไว้บนมือที่ประณมมือไหว้นำกล่าว นะโม ตัสสะ ฯ 3 จบ ประธานในพิธี กล่าวนำคำถวายผ้าป่า แล้วนำผ้าสบงจีวรหรือผ้าไตร ไปวางไว้ยังกองผ้าป่า โดยใช้พาดไว้บนกิ่งไม้ หรือวางไว้บนพานก็ได้ตามความเหมาะสม
- พระสงฆ์ลงจากอาสนะสงฆ์ไปยังผ้าสบงจีวรหรือผ้าไตร ที่พาดไว้หรือวางบนโต๊ะ เพื่อพิจารณาและชักผ้าป่าตามธรรมเนียมประเพณีของพระสงฆ์ จากนั้นพระสงฆ์กลับมานั่งยังอาสนะสงฆ์ ณ ที่เดิม ประธานในพิธีถวายเครื่องบริขารและจตุปัจจัยแก่พระสงฆ์ประธานสงฆ์กล่าวสัมโมทนียกถา พระสงฆ์อนุโมทนา พิธีกรทางศาสนากล่าวลาพระรัตนตรัย หลังจากเสร็จสิ้นพิธีถวายผ้าป่า ชาวบ้านร่วมกันประเคนภัตตาหารเพลแก่พระสงฆ์ และรับประทานอาหารร่วมกัน
เวลา ๑๓.๐๐ น. เริ่มพิธีสมโภชผ้าและเปลี่ยนผ้าพระสามองค์ ประธานในพิธีเดินทางมาถึง ซึ่งประธานในพิธีส่วนใหญ่จะเป็นหัวหน้าส่วนราชการระดับจังหวัด จุดธูปเทียนบูชาพระรัตนตรัย พระสงฆ์ ๙ รูป เริ่มพิธี โดยการสวดเจริญพระพุทธมนต์ หลังจากนั้นจะเป็นพิธีเปลี่ยนผ้าพระสามองค์ ซึ่งพิธีกร จะเชิญหัวหน้าส่วนราชการผู้ที่อาวุโส เพื่อเป็นตัวแทนของชาวบ้าน ในการนำผ้าผืนเก่าที่ห่มองค์พระสามองค์ ได้แก่ "พระจังหัน" "พระเกสร” "พระแก่นจันทร์ ซึ่งอยู่ภายในวิหารออก หลังจากนั้น พิธีกรเรียนเชิญประธานในพิธี และหัวหน้าส่วนราชการเพื่อเป็นตัวแทนชาวบ้านทุกคนร่วมห่มผ้าผืนใหม่ให้กับพระสามองค์ เมื่อเสร็จสิ้นการเปลี่ยนผ้าพระสามองค์เรียบร้อยแล้ว ประธานในพิธี หัวหน้าส่วนราชการ และชาวบ้าน จะร่วมสรงน้ำพระสามองค์ ซึ่งเป็นองค์พระที่จำลองให้มีขนาดเล็กลงอยู่ด้านหน้าวิหาร หลังจากเสร็จสิ้นการสรงน้ำพระสามองค์จำลอง ก็จะเป็นการร่วมรดน้ำดำหัวผู้สูงอายุเป็นอันเสร็จสิ้นพิธี

ช่วงเวลาที่จัด
วันที่ ๙ เมษายน ของทุกปี

สถานที่
วัดเทพาไพโรจน์ (พระสามองค์) หมู่ ๔ บ้านท่าดี ตำบลเทพา อำเภอเทพา จังหวัดสงขลา

คุณค่า/ความเชื่อ
การได้ร่วมประเพณีเปลี่ยนผ้าพระสามองค์ เป็นการทำบุญโดยวิธีหนึ่งที่ทำให้ชาวบ้านได้มีโอกาสทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา และพร้อมใจกันนำหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาไปปฏิบัติ และเป็นการบวงสรวงสักการะบูชาพระสามองค์ที่ชาวบ้านมีความเชื่อในเรื่องของความศักดิ์สิทธิ์บนบานศาลกล่าวสิ่งใดก็ได้สมปรารถนาจึงเป็นที่เคารพบูชาว่าเป็นพระคู่บ้านคู่เมืองของอำเภอเทพาเป็นต้นมา ทั้งทั้งเป็นการทำบุญปีใหม่ไทยอีกด้วย

แหล่งเข้าถึงข้อมูล
องค์การบริหารส่วนตำบลเทพา อำเภอเทพา จังหวัดสงขลา ๑๘ หมู่ที่ ๑ ตำบลเทพา อำเภอเทพา จังหวัดสงขลา โทรศัพท์/โทรสาร ๐๗๔-๓๗๖๓๗๒


pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic

แนะนำสถานที่ท่องเที่ยว



ปฏิทินกิจกรรม
« กันยายน 2564 »
อา. จ. อ. พ. พฤ. ศ. ส.
    1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30
ดูปฏิทินทั้งหมด


๖๖๖ ชั้น ๑๕-๒๓ ถนนบรมราชชนนี แขวงบางบำหรุ เขตบางพลัด กรุงเทพมหานคร ๑๐๗๐๐ โทรศัพท์ ๐๒ ๔๒๒ ๘๘๘๘

สายด่วนวัฒนธรรม
Copyright © 2015 m-culture.go.th กระทรวงวัฒนธรรม