องค์ความรู้ทางวัฒนธรรม >> ประเพณีท้องถิ่น
ประเพณีตายายย่าน วัดท่าคุระ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา

วันที่ 1 ก.พ. 2562

ประเพณีตายายย่าน วัดท่าคุระ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา
ประวัติความเป็นมา
                 ประเพณีตายายย่าน หรือที่ชาวบ้านเรียกกันโดยทั่วไปว่า ประเพณีทำบุญเดือนหก หรือประเพณีสมโภชเจ้าแม่อยู่หัววัดท่าคุระ เป็นประเพณีส่วนชุมชนที่สืบทอดกันมาหลายร้อยปี สถานที่จัดประเพณีตายายย่านจัดขึ้น ณ วัดท่าคุระ หมู่ที่ ๙ บ้านท่าคุระ ตำบลคลองรี อำเภอทิงพระ จังหวัดสงขลา ในวันพุธ แรม ๑ ค่ำ เดือน ๖ (วันแรม ๑ ค่ำ ตรงกับวันพุธ หากปีใดวันแรม ๑ ค่ำ ไม่ตรงกับวันพุธให้เลื่อนออกไป เป็นวันพุธแรกที่เป็นข้างแรมของเดือน ๖) ลูกหลานของชาวบ้านท่าคุระที่อาศัยอยู่ในบ้านท่าคุระ ตลอดจนผู้ที่ไปอาศัยอยู่ที่อื่น จะกลับมาร่วมประเพณีตายายย่านกันอย่างพร้อมเพรียง ซึ่งมีจำนวนผู้มาร่วมพิธีเพิ่มขึ้นทุกปี เพื่อมาร่วมพิธีสรงน้ำเจ้าแม่อยู่หัว แสดงความเคารพนบนอบ หรือการแสดงความกตัญญูกตเวทีต่อพระพุทธรูปเจ้าแม่อยู่หัว ที่ประดิษฐานอยู่ ณ วัดท่าคุระ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา
                 ประเพณีตายายย่าน เกิดจากความศรัทธาในความศักดิ์สิทธิ์ของเจ้าแม่อยู่หัว ซึ่งเป็นพระพุทธรูปทองคำปางมารวิชัย หน้าตักกว้างประมาณ ๒ เซนติเมตร สูงประมาณ ๒.๕ เซนติเมตร ที่ประดิษฐานอยู่ ณ วัดท่าคุระ หมู่ที่ ๙ ตำบลคลองรี อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นสมัยกรุงสุโขทัยตอนปลายหรืออยุธยาตอนต้น ประมาณ พ.ศ. ๑๙๐๐ โดยสร้างขึ้นจากความเคารพศรัทธาในตัวบุคคล จึงสร้างพระพุทธรูปขึ้นแทนผู้ที่เคารพศรัทธา ซึ่งมีความสอดคล้องกับประวัติของเจ้าแม่อยู่หัว ประเพณีตายายย่าน จัดขึ้นตรงกับวันทำพิธีสมโภชตามประเพณีที่ปฏิบัติต่อเจ้าฟ้าเจ้าแผ่นดินในอดีต ประชาชนในพื้นที่ที่มีพิธีกรรมนั้นก็ได้ยึดถือปฏิบัติสืบต่อกันมาจะเห็นได้จากข้อมูลเกี่ยวกับประวัติเจ้าแม่อยู่หัวตามตำนาน ดังนี้
                  ตำนานที่ ๑ ตายายพราหมณ์จันทร์ จัดพิธีส่งเสด็จพระมเหสี และพระโอรสที่จะได้กลับเมืองหลวง โดยกำหนดจัดขึ้นในวันพุธแรกของข้างแรมเดือน ๖ ด้วยการนิมนต์พระสงฆ์สวดพระพุทธมนต์ประสาทพร สรงน้ำพระพุทธมนต์แก่พระมเหสี และจัดให้มีการแสดงโนราถวาย พระมเหสีทรงมอบพระพุทธรูปทองคำแก่ ตายายพราหมณ์จันทร์ไว้เป็นอนุสรณ์ และพระนางจะเสด็จกลับไปที่บ้านตายายพราหมณ์จันทร์ในวันพุธแรกของเดือนหกข้างแรมทุกปี ตายายพราหมณ์จันทร์ก็ชักชวนชาวบ้านกระทำพิธีระลึกถึงเป็นประจำจนกลายเป็นประเพณีสืบมา
                 ตำนานที่ ๒ พิธีรับขวัญพระหน่อ ซึ่งเป็นโอรสของพระเจ้าแผ่นดินสมัยนั้นที่จมน้ำสูญหายไปอย่างน่าอัศจรรย์ ตาพรหมชาวบ้านพราหมณ์จันทร์ไปพบและช่วยชีวิตไว้ พระเจ้าอยู่หัวให้ทหารออกตามหา เมื่อพบพระหน่อ พระเจ้าอยู่หัวและพระราชินีก็มารับพระหน่อกลับเมืองหลวง ก่อนพากลับเมืองได้ทำพิธีสมโภชกำหนดเป็นวันพุธ แรม ๑ ค่ำ เดือน ๖ เมื่อถึงวันอันเป็นมงคล วันพุธ แรม ๑ ค่ำ เดือน ๖ ได้นิมนต์พระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์ เสร็จแล้วมีการแสดงโนราเป็นการแสดงพื้นบ้านและการละเล่นต่างๆ อย่างมโหฬาร พร้อมทั้งได้ทำขนมพอง ขนมลา ขนมต้มแดง ขนมโค (เป็นขนมของภาคใต้
                 โดยเฉพาะมีลักษณะคล้ายขนมต้มขาวของภาคกลาง) อาหารคาวหวาน มาร่วมสมโภชตามประเพณี ในวันพฤหัสบดีโดยจัดเครื่องหมาก ๑ สำรับ เครื่องนุ่งห่ม เครื่องบายศรี ซึ่งเป็นการเริ่มต้นแห่งพิธีอันศักดิ์สิทธิ์ตามขัตติยประเพณี และพระราชินีหรือที่ชาวบ้านเรียกว่าเจ้าแม่อยู่หัวได้มอบแผ่นทองคำ และสลักรูปพระหน่อลงในแผ่นทองมอบให้ตาพรหมยายจันเพื่อระลึกถึงพระหน่อ สองตายายร้องขอให้พระเจ้าแผ่นดิน พระราชินี และพระหน่อได้สร้างวัดบริเวณริมทะเลสาบใกล้หมู่บ้านพราหมณ์จันทร์ เมื่อสร้างเสร็จแล้วให้ชื่อว่า "วัดท่าทอง” (ท่าหมายถึงท่าเรือ) ปัจจุบันเปลี่ยนเป็นวัดท่าคุระ และนำแผ่นทองคำสลักรูปของ พระหน่อมาหล่อเป็นพระพุทธรูปจำลองแทนพระหน่อ
                   ถวายพระพุทธรูปจำลองไว้กับวัดท่าทองหรือวัดท่าคุระในปัจจุบัน ประชาชนรู้จักพระพุทธรูปในนาม "เจ้าแม่อยู่หัว” ตั้งแต่นั้นมาจึงมีการจัดงานสมโภชและสรงน้ำพระพุทธรูปเจ้าแม่อยู่หัวในวันพุธ แรม ๑ ค่ำ เดือน ๖ รุ่งขึ้นวันพฤหัสบดี ซึ่งตรงกับวันที่ได้กำหนดจัดพิธีสมโภชรับขวัญพระหน่อเมื่อในอดีต ชาวบ้านได้จัดพิธีขึ้นทุกปี เพื่อแสดงความเคารพ หรือแสดงความกตัญญูกตเวทีต่อองค์เจ้าแม่อยู่หัว ซึ่งมีประชาชนมาร่วมในพิธีสมโภชและสรงน้ำพระพุทธรูปเจ้าแม่อยู่หัวจากทั่วสารทิศ โดยเฉพาะลูกหลานของผู้ที่นับถือเจ้าแม่อยู่หัว ก็จะมาร่วมงานกันเป็นประจำทุกปี จนเรียกขานกันว่า "งานตายายย่าน” มาจนทุกวันนี้

ความหมายของคำว่าตายายย่าน
               คำว่า "ตา” ความหมายตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน หมายถึง พ่อของแม่ ผัวของยาย ชายที่เป็นญาติชั้นเดียวกับพ่อของแม่หรือที่อายุรุ่นราวคราวเดียวกับตา
คำว่า "ยาย” ความหมายตามพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน หมายถึง แม่ของแม่ เมียของตา หญิงที่เป็นญาติชั้นเดียวกับแม่ของแม่หรือที่อายุรุ่นราวคราวเดียวกับยาย ดังนั้น "ตายาย” จึงหมายถึง พ่อของแม่และแม่ของแม่โดยทั่วไปชาวใต้หมายถึงบรรพบุรุษ 
               คำว่า "ย่าน” ความหมายตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตสถาน หมายถึง ระยะทางความกว้างหรือยาวของตำบลหนึ่งไปยังอีกตำบลหนึ่ง แต่เมื่อตรวจสอบความหมายของคำว่าย่าน จากสารานุกรมภาคใต้ พบความหมายที่น่าจะสัมพันธ์กับประเพณี ตายายย่าน คือ "ย่าน” หมายถึง เทือกเถาเหล่ากอ แม้เถาวัลย์ชาวใต้ยังเรียกว่า "ย่าน” เช่น ย่านถั่ว ย่านบวบ ฯลฯ
ดังนั้น ความหมายของคำว่า "ตายายย่าน” น่าจะหมายถึง ลูกหลานที่มีเทือกเถาหรือบรรพบุรุษเดียวกัน สาเหตุที่เรียกประเพณีท้องถิ่นของชาวบ้านท่าคุระ ที่จัดขึ้น ณ วัดท่าคุระ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา ว่าประเพณี "ตายายย่าน” เพราะประเพณีตายายย่าน เป็นการรวบรวมลูกหลาน เหลน โหลน ของชาวบ้านท่า คุระ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา ทุกคนจากอดีตถึงปัจจุบันที่สืบเชื้อสายมาจากบรรพบุรุษเดียวกัน

ความมุ่งหมายของประเพณี
                ประเพณีตายายย่าน ของชาวบ้านท่าคุระ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา ที่มีมาแต่โบราณจนถึงปัจจุบัน มีจุดประสงค์ในการจัดประเพณีตายายย่าน ของชาวบ้านท่าคุระ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา ได้ดังนี้
๑. ประเพณีตายายย่าน ของชาวบ้านท่าคุรุ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา จัดขึ้นเพื่อแสดงความกตัญญูกตเวทีต่อ "เจ้าแม่อยู่หัว” ซึ่งเป็นพระพุทธรูปทองคำปางมารวิชัย ชาวบ้านที่มาร่วมงานประเพณี ตายายย่าน ของชาวบ้านท่าคุระ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา ส่วนใหญ่เชื่อว่า เจ้าแม่อยู่หัวให้คุณให้โทษแก่ตนนานัปการ ปีใดถ้าลูกหลานคนใดทำเฉยเมยไม่มาร่วมงาน เจ้าแม่อยู่หัวก็จะไปตักเตือน เช่นทำให้ปวดหัว ปวดท้อง จนสำนึกได้ว่าต้องมาร่วมงานประเพณีตายายย่าน ในวันอันใกล้ แล้วอาการดังกล่าวก็จะหายไป
๒ เพื่อให้บรรดาลูกหลานของชาวบ้านท่าคุระที่ไปตั้งรกรากอยู่ที่อื่นได้กลับมาชุมนุมพร้อมกัน ซึ่งเรียกตามภาษาท้องถิ่นว่าเป็นการ "ชุมชาติ” หรือ "ชุมญาติ” และร่วมทำบุญอุทิศกุศลแก่บรรพบุรุษของตนเอง ลูกหลานของชาวบ้านท่าคุระ ที่ออกไปอยู่ที่อื่นเมื่อถึงงานประเพณีตายายย่าน ก็จะกลับมาที่บ้านท่าคุระ บางคนก็มาก่อนวันงาน มาพักอยู่กับญาติพี่น้อง และรออยู่ร่วมงานจนเสร็จสิ้น บางคนก็มาในวันงาน เพราะปัจจุบันการเดินทางสะดวก และส่วนใหญ่ลูกหลานของชาวบ้านท่าคุระแม้ว่าวันสงกรานต์ หรือวันสารท จะไม่ได้กลับมาบ้านที่ท่าคุระด้วยเหตุผลต่างๆ แต่เมื่อถึงวันงานประเพณีตายายย่าน ของชาวบ้าน ท่าคุระ ลูกหลานก็จะต้องกลับมาเพื่อทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษของตน และทำให้ได้พบปะญาติพี่น้องที่อยู่บ้านท่าคุระ และที่แยกย้ายไปอยู่ที่อื่น
๓ เพื่อจรรโลงศาสนา และวัฒนธรรมพื้นบ้านของท้องถิ่น โดยเฉพาะอย่างยิ่งคือการรำโนราโรงครู การสรงน้ำเจ้าแม่อยู่หัว การสมโภชเจ้าแม่อยู่หัว ชาวบ้านที่บนบานเจ้าแม่อยู่หัวให้ช่วยเหลือก็จะมาแก้บนตามที่ได้บนไว้ ส่วนคนที่ไม่ได้มาแก้บน แต่มีความศรัทธาในองค์เจ้าแม่อยู่หัวก็จะมารำโนราเพื่อถวายเจ้าแม่อยู่หัว ซึ่งถือว่าเป็นสิริมงคลต่อตนเองและครอบครัว ซึ่งการรำโนรานั้นก็จะมีการรำทรงเครื่อง รำออกพราน รำทาสี และร่วมในพิธีสรงน้ำ และพิธีสมโภชเจ้าแม่อยู่หัว หรือบางคนก็นำขนมพอง ขนมลา ขนมโค และอาหารคาว อาหารหวาน มาร่วมถวายพระ นอกจากนั้นในคืนวันพุธ คณะโนราก็จะแสดงให้ชมเพื่อเป็นการรักษาวัฒนธรรมที่ดีงามของท้องถิ่น
๔ เพื่อให้เกิดความรัก ความสามัคคีในชุมชน การที่ชาวบ้านได้มาร่วมกันทำกิจกรรมที่เป็นส่วนรวม ทำให้เกิดความสัมพันธ์ การช่วยเหลือ การแบ่งปัน และความรับผิดชอบตามบทบาทหน้าที่และตามที่ได้รับมอบหมาย การจัดเตรียมอุปกรณ์และการเตรียมขั้นตอนต่างๆ ภายในวัด การเตรียมการของชาวบ้าน การที่ชาวบ้านได้มาร่วมในการประกอบพิธีกรรมต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นพิธีสรงน้ำเจ้าแม่อยู่หัว พิธีสมโภชเจ้าแม่อยู่หัว การแก้บน การต้อนรับญาติพี่น้อง เพื่อนบ้านและแขกผู้มาร่วมงาน ซึ่งเป็นสิ่งที่เสริมสร้างให้เกิดความรัก ความสามัคคีขึ้นในชุมชน และหมู่คณะทั้งสิ้น

ขั้นตอนประเพณี

ประเพณีตายายย่าน ของชาวบ้านท่าคุระ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา กำหนดจัดขึ้น ๒ วัน คือในวันพุธแรม ๑ ค่ำ และในวันพฤหัสบดี แรม ๒ ค่ำ เดือน ๖ ซึ่งมีขั้นตอนที่ได้ปฏิบัติสืบต่อกันมาหลายร้อยปี
๑. ขั้นตอนที่จัดขึ้นในวันที่ ๑ ตรงกับวันพุธ แรม ๑ ค่ำ เดือน ๖ มีขั้นตอนที่สำคัญ ดังนี้
(๑) พิธีสรงน้ำเจ้าแม่อยู่หัว จัดขึ้นในเวลา ๑๔.๐๐ น. โดยพิธีดังกล่าวจะจัดขึ้นในมณฑปซึ่งเป็นที่ประดิษฐานของพระพุทธรูปเจ้าแม่อยู่หัว จะมีการเชิญพระพุทธรูปเจ้าแม่อยู่หัว ซึ่งประดิษฐานอยู่ในผอบอัญเชิญออกมาให้ชาวบ้านได้ร่วมสรงน้ำ ในขณะที่ทำพิธีในมณฑป ด้านนอกโนราก็จะเชิดเครื่องดนตรีจนเสร็จพิธี เมื่อเสร็จสิ้นพิธีกรรมทางศาสนาแล้วจะให้ประชาชนทั่วไปเข้าไปสรงน้ำเจ้าแม่อยู่หัวได้ตลอดทั้งวัน
(๒) พิธีเจริญพระพุทธมนต์ ทางวัดได้นิมนต์พระสงฆ์ที่มาร่วมในพิธีและวัดใกล้เคียงจำนวน ๙ รูป ซึ่งทางวัดได้นิมนต์จากพระสงฆ์ที่มาร่วมพิธีตามลำดับอาวุโสทางสงฆ์ ทำพิธีเจริญพระพุทธมนต์ ในมณฑปที่ประดิษฐานพระพุทธรูป เจ้าแม่อยู่หัว เวลา ๑๙.๐๐ น. โดยมีชาวบ้านมาร่วมพิธีอย่างคับคั่ง
(๓) การแสดงมหรสพ ตอนค่ำหลังจากเสร็จพิธีเจริญพระพุทธมนต์ในมณฑปพิธีทางศาสนาในวันพุธก็จบสิ้นลง ภายในวัดก็จะมีการแสดงของโนรา หนังตะลุง ที่ ทางวัดรับเชิญมา หรือบางคณะก็เป็นคณะที่ชาวบ้านรับเชิญมาเพื่อแก้บน แต่โนราและหนังตะลุง ที่ชาวบ้านรับเชิญมาเพื่อแก้บนจะแสดงอยู่นอกวัด ภายในวัดจะเป็นโนราที่วัดรับเชิญมาแสดงเพียงโรงเดียว และเป็นโนราที่จะให้ประชาชนได้รำแก้บนในวันพฤหัสบดี

๒. ขั้นตอนที่จัดขึ้นในวันที่ ๒ ซึ่งตรงกับวันพฤหัสบดีแรม ๒ ค่ำ เดือน ๖ ในวันนี้ จะมีขั้นตอนสำคัญ ดังนี้
(๑) พิธีสมโภชเจ้าแม่อยู่หัว เวลา ๐๗.๐๐ น. จะทำพิธีสมโภชเจ้าแม่ อยู่หัว ซึ่งสถานที่ประกอบพิธีจะอยู่ในมณฑปที่ประดิษฐานเจ้าแม่อยู่หัว โดยพราหมณ์จะเริ่มพิธีบวงสรวงเจ้าแม่อยู่หัว เมื่อเสร็จสิ้นพิธีบวงสรวงพราหมณ์ ก็จะนำเครื่องสักการะที่เสร็จสิ้นจากพิธีบวงสรวงเจ้าแม่อยู่หัวไปวางบนศาล (บนที่สูง) ที่จัดไว้บนโรงโนรา หลังจากนั้นโนราก็รำ ๑๒ บท ประกอบด้วย ๑) พระสุธน – นางโนรา ๒) พระรถเสน ๓) พระลักษณวงศ์ ๔) โคบุตร ๕) สังข์ทอง ๖) ดาราวงศ์ ๗) พระอภัยมณี ๘) จันทโครพ ๙) สินนุราช ๑๐) สังข์ศิลป์ชัย ๑๑) มณีพิชัย ๑๒) ไกรทอง แล้วให้ชาวบ้านได้แก้บนตลอดทั้งวัน จนหมดจำนวนผู้ที่จะแก้บนซึ่งตกประมาณช่วงบ่าย
สำหรับชาวบ้านที่เดินทางมาร่วมพิธีสมโภชเจ้าแม่อยู่หัวก็จะมีการจัดสำรับ พร้อมด้วยปิ่นโตบรรจุอาหารคาวหวานมาเพื่อถวายพระ ไปสักการะเจ้าแม่อยู่หัว ร่วมทำบุญกับทางวัด นำธูปเทียนไปไหว้พระพุทธรูปซึ่งเป็นพระพุทธรูปเก่าแก่ที่ประดิษฐานอยู่ในอุโบสถ และบริเวณรอบๆ อุโบสถเพื่อความเป็นสิริมงคล
(๒) พิธีแก้บน หลังจากโนรารำ ๑๒ บท แล้วชาวบ้านได้แก้บนตลอด ทั้งวัน การแก้บน เจ้าแม่อยู่หัวที่ชาวบ้านนิยมแก้บน มีดังนี้ คือ การรำโนรา การรำออกพราน ออกทาสี การบวชพระ บวชชี บวชชีพราหมณ์ การปิดทองคำเปลวที่รูปจำลองเจ้าแม่อยู่หัว การจุดประทัด
(๓) พิธีทำบุญทักษิณานุปทาน เวลาประมาณ ๑๗.๐๐ น. เมื่อประชาชนแก้บนหมดแล้ว ก็จะมีพิธีทำบุญทักษิณานุปทานเป็นการทำบุญเพื่ออุทิศให้แก่เจ้าแม่อยู่หัว โดยใช้สถานที่ในมณฑปซึ่งเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปเจ้าแม่อยู่หัว เมื่อปิดผอบแล้วจึงอัญเชิญพระพุทธรูปเจ้าแม่อยู่หัวกลับไปยังห้องที่ประดิษฐาน เป็นอันเสร็จพิธี

ช่วงเวลาที่จัด

ประเพณีตายายย่านของชาวบ้านท่าคุระ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา กำหนดจัดขึ้นในวันพุธข้างแรม ๑ ค่ำ เดือน ๖ โดยวันแรม ๑ ค่ำ ต้องตรงกับวันพุธ หากปีใดวันแรม ๑ ค่ำ ไม่ตรงกับวันพุธให้เลื่อนออกไปเป็นวันพุธแรกที่เป็นข้างแรมของเดือนหก

สถานที่
ณ วัดท่าคุระ หมู่ที่ ๙ บ้านท่าคุระ ตำบลคลองรี อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา

          คุณค่า/ความเชื่อ คุณค่า ประเพณีตายายย่านของชาวบ้านท่าคุระ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา การจัดกิจกรรมต่าง ๆ ในงานประเพณีตายายย่านของชาวบ้านท่าคุระ ส่งผลให้เกิดคุณค่าในหลายลักษณะด้วยกันทั้งทางตรงและทางอ้อม ทั้งกิจกรรมทางด้านพิธีกรรมทางศาสนา และการแสดงพื้นบ้าน ซึ่งสิ่งเหล่านี้ทำให้ผู้ร่วมกิจกรรมเกิดความรู้สึก นึกคิดและได้รับประโยชน์จากการได้มาร่วมกิจกรรมในประเพณี คุณค่าของประเพณีตายายย่านของชาวบ้าน ท่าคุระ มีดังนี้

๑ คุณค่าต่อบุคคล คุณค่าที่ปรากฏจากการร่วมประเพณีที่มีต่อบุคคลผู้ปฏิบัติมีดังนี้
๑.๑ คุณค่าต่อครอบครัวและเครือญาติ ครอบครัวเป็นสถาบันทางสังคมที่สำคัญที่สุด เพราะเป็นสถาบันที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดระหว่างสมาชิกมากที่สุด เป็นสถาบันแรก ที่ทำหน้าที่หล่อหลอมบุคลิกภาพของบุคคลให้เป็นไปตามที่สังคมต้องการ สภาพสังคมในปัจจุบันจะเห็นได้ว่า สังคมในชนบทส่วนใหญ่ก็จะเป็นสังคมเมืองมากขึ้น สภาพทางเศรษฐกิจและสังคมวัฒนธรรมก็มีการเปลี่ยนแปลงไป ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างครอบครัวเปลี่ยนตามไปด้วย ลูกหลานของชาวบ้านท่าคุระได้ออกไปทำงานต่างถิ่นกันมากขึ้น เนื่องจากสภาพทางเศรษฐกิจที่รัดตัว เพื่อความก้าวหน้าส่วนหนึ่งก็ไปแต่งงานมีครอบครัวอยู่ต่างถิ่น เมื่อท้องถิ่นมีประเพณีประจำของท้องถิ่นในที่นี้คือ "ประเพณีตายายย่าน” ของชาวบ้านท่าคุระ ซึ่งกิจกรรมของประเพณีตายายย่านของชาวบ้านท่าคุระ เป็นประเพณีที่ส่งเสริมให้เกิดความรัก ความผูกพันในกลุ่มเครือญาติ ซึ่งแสดงออกด้วยการรวมตัวและทำกิจกรรมต่าง ๆ ร่วมกัน เมื่อถึงวันประกอบพิธีประเพณีตายายย่าน สมาชิกในครอบครัว ลูกหลาน พี่ น้อง ก็จะกลับมาบ้านเกิดของ พ่อ แม่ ปู่ ย่า ตา ยาย มีการพบปะสังสรรค์กัน มีการนำของฝากมาให้ซึ่งกันและกัน ได้พูดคุยสอบถามทุกข์สุขซึ่งกันและกัน ได้ร่วมกิจกรรมต่าง ๆ ด้วยกัน
๑.๒ คุณค่าต่อจิตใจ การประกอบพิธีกรรมของประเพณีตายายย่านของชาวบ้านท่าคุระ พิธีกรรมของประเพณีทุกขั้นตอนจะเกี่ยวข้องกับศาสนาและความเชื่อ การที่ชาวบ้านได้ปฏิบัติตามประเพณีตายายย่านเป็นการสร้างขวัญและกำลังใจให้ตนเองและครอบครัว ที่เชื่อว่าตนเองและครอบครัวได้กระทำในสิ่งที่ดีเป็นสิริมงคล ผลแห่งการทำความดีนี้จะทำให้ตนเองและครอบครัวมีความสุข ความเจริญ จึงทำให้มีขวัญและกำลังใจดี ส่งผลต่อจิตใจให้มีความสุข มีสุขภาพจิตดี ซึ่งส่งผลให้สุขภาพกายดีตามไปด้วย เมื่อคนในชุมชนมีสภาพจิตใจดี มีความสุข ก็จะทำให้สังคมนั้นมีความสงบสุข ต่างทำมาหากินเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของตนเองให้ดียิ่งขึ้น และช่วยจรรโลงสังคมให้สงบสุขตลอดไป

๒. คุณค่าต่อชุมชนสังคม คุณค่าที่ปรากฏจากการร่วมประเพณีที่มีต่อชุมชนและสังคม มีดังนี้
๒.๑ คุณค่าต่อขนบธรรมเนียมประเพณี งานประเพณีตายายย่านของชาวบ้านท่าคุระ จะมีพิธีสรงน้ำและพิธีสมโภชเจ้าแม่อยู่หัว พิธีทำบุญ พิธีแก้บนและการแสดงโนราโรงครู ซึ่งสิ่งเหล่านี้ถือเป็นขนบธรรมเนียมประเพณีของท้องถิ่นที่ได้สร้างสรรค์ให้เกิดขึ้นคู่กับประเพณี ตายายย่านของชาวบ้านท่าคุระมายาวนาน นับเป็นความภาคภูมิใจของคนในท้องถิ่น การที่ชาวบ้านท่าคุระและประชาชนทั่วไปได้ร่วมกันปฏิบัติและสืบเนื่องขนบธรรมเนียมประเพณีต่าง ๆ ต่อกันมานับเป็นหลายร้อยปี กิจกรรมด้านขนบธรรมเนียมประเพณีที่จัดขึ้น เป็นกิจกรรมที่ส่งเสริมให้เกิดความกลมเกลียวขึ้นในสังคม สามารถหลอมรวมชาวบ้านให้มีความรักความผูกพันต่อหมู่คณะ เป็นการสร้างความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลในสังคม มีการพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกันจนทำให้สังคม มีความเข้มแข็ง การที่ชาวบ้านยอมรับในความศักดิ์สิทธิ์ของพิธีกรรมที่ปรากฏในประเพณีที่ได้รับการถ่ายทอดมาจากบรรพบุรุษ แสดงว่ากลุ่มคนนั้นยอมรับขนบธรรมเนียมประเพณีเดียวกัน จนกลายเป็นขนบธรรมเนียมประเพณีประจำถิ่นของชุมชนนั้น ๆ ขนบธรรมเนียมประเพณีที่ปรากฏในประเพณีตายายย่านของชาวบ้านท่าคุระ ที่ปฏิบัติสืบต่อกันมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เป็นการส่งเสริมสนับสนุนให้มีการสืบทอดและอนุรักษ์ขนบธรรมเนียมประเพณีที่ดีงามให้เป็นเอกลักษณ์ของท้องถิ่นสืบไป
๒.๒ คุณค่าความสัมพันธ์กับบุคคลอื่น นอกจากความสัมพันธ์ระหว่างเครือญาติแล้ว การร่วมกิจกรรมต่าง ๆ ของประเพณีตายายย่านของชาวบ้านท่าคุระ ก็ยังก่อให้เกิดความ สัมพันธ์กับบุคคลอื่น ๆ ที่เป็นเพื่อนบ้านและคนต่างถิ่น เป็นความสัมพันธ์ที่ได้ขยายออกมากจากความสัมพันธ์ระหว่างครอบครัว เครือญาติ มายังกลุ่มเพื่อนบ้านใกล้เคียง และเพื่อนบ้านต่างหมู่บ้านหรือต่างชุมชน มีการผลัดเปลี่ยนกันเป็นผู้ให้และผู้รับ ดังเช่น เมื่อมีการจัดกิจกรรมหรือประเพณี ที่หมู่บ้านใด ก็จะมีการบอกกล่าวเชิญชวนให้หมู่บ้านอื่นไปร่วมซึ่งเป็นการสร้างมนุษยสัมพันธ์ที่ดี แสดงความมีน้ำใจ ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน แสดงถึงความจริงใจ จึงทำให้เกิดความสัมพันธ์ในกลุ่มเพื่อนบ้านและบุคคลอื่น ๆ ก่อให้เกิดเป็นระบบอุปถัมภ์ที่มีอยู่ในหมู่เครือญาติและมิตรสหาย ซึ่งผู้ที่มาร่วมกิจกรรมก็จะปฏิบัติตามความถนัดหรือความพึงพอใจ ซึ่งจะมีการช่วยเหลือกันตามธรรมเนียมที่ปฏิบัติ เมื่อทุกคนมาร่วมพิธีกรรมก็จะเกิดการพบปะทำความรู้จักซึ่งกันและกันก่อให้ เกิดความสนิทสนมเป็นกันเอง มีการแนะนำให้รู้จักกัน มีการนับญาติ ทำให้เกิดความผูกพันทางใจต่อกัน มีความรู้สึกเป็นพวกเดียวกัน เป็นเพื่อน เป็นญาติกัน มีการรับและการให้ ทั้งในเรื่องสิ่งของและด้านจิตใจ จึงทำให้ผู้รับรู้สึกเป็นหนี้บุญคุณ และรู้สึกจงรักภักดีต่อผู้ให้ ก่อให้เกิดความกตัญญูกตเวทีต่อกัน ทำให้สัมพันธภาพมีความยั่งยืนยาวนาน
๒.๓ คุณค่าทางด้านส่งเสริมจริยธรรมของคนในชุมชน การปฏิบัติตามประเพณีตายายย่านของชาวบ้านท่าคุระ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา ส่งผลต่อการส่งเสริมจริยธรรมของคนในชุมชนเนื่องจากจริยธรรมเป็นการประพฤติปฏิบัติให้เหมาะสมต่อการดำรงชีวิต จริยธรรมเป็นสิ่งที่มีความสำคัญที่ทุกคนควรได้รับการส่งเสริมเพื่อให้ตนเองเป็นที่ยอมรับในสังคมและสามารถวางตัวได้เหมาะสมเป็นประโยชน์ต่อครอบครัวและสังคม จริยธรรมที่ปรากฏในประเพณีตายายย่านของชาวบ้านท่าคุระที่เห็นชัดคือ
- ความสามัคคี การจัดงานประเพณีตายายย่านของชาวบ้านท่าคุระ เกิดขึ้นได้ด้วยความร่วมมือของหลายฝ่ายทั้งส่วนราชการ วัด ท้องถิ่น และประชาชนในชุมชน การจัดงานมีการแบ่งหน้าที่ในการทำงานและการช่วยกันทำ การที่คนจำนวนมากมาร่วมกันทำงานในหน้าที่รับผิดชอบ ช่วยเหลือกันในส่วนที่เป็นเรื่องส่วนรวม แต่มีจุดมุ่งหมายอย่างเดียวกันย่อมก่อให้เกิดความรัก ความผูกพัน นอกจากการได้ร่วมกันทำงานเพื่อให้เป็นไปตามจุดมุ่งหมายแล้วได้มีโอกาสพบปะสังสรรค์และแลกเปลี่ยนความคิดเห็นจนมีการสนิทสนม เป็นความรักในหมู่คณะเดียวกัน ทำให้เกิดความสามัคคีขึ้นในชุมชน
- การเสียสละ การเสียสละทั้งแรงกายและแรงใจ รวมถึงการบริจาคปัจจัยต่าง ๆ เพราะการจัดงานแต่ละครั้งวัดจะต้องเสียค่าใช้จ่ายเป็นจำนวนมาก ถึงแม้ว่าการจัดงานประเพณีตายายย่านของชาวบ้านท่าคุระ จะได้รับการสนับสนุนจากส่วนราชการและท้องถิ่นก็ตาม แต่ทางวัดก็จะต้องจ่ายค่าบริการจัดการในหลายเรื่องด้วยกัน สำหรับการเสียสละแรงกายนั้น โดยเฉพาะชาวบ้านท่าคุระเองที่เสียสละแรงกาย เสียสละเวลา มาช่วยทางวัดจัดเตรียมงานทั้งก่อนวันงาน ในวัดงานและหลังจากเสร็จสิ้นงาน ซึ่งชาวบ้านที่มาช่วยงานจะเกิดความภาคภูมิใจว่าได้ตอบแทนบุญคุณของเจ้าแม่อยู่หัว ที่ได้ปกป้องคุ้มครองให้มีความสุข ความเจริญ สืบมาและได้ช่วยเหลืองานของวัดที่เป็นวัดในชุมชน ผู้คนที่เสียสละมาช่วยงาน ไม่ได้รับค่าตอบแทนใด ๆ มาด้วยใจรัก ศรัทธาในศาสนา แม้บางคนอายุมากไม่สามารถช่วยหรือทำอะไรได้ ก็มาเป็นกำลังใจ คอยให้คำแนะนำ
- ความรับผิดชอบต่อหน้าที่ การจัดการเป็นสิ่งสำคัญในการทำงานที่มีผู้ร่วมกิจกรรมเป็นจำนวนมาก จำเป็นจะต้องมีการแบ่งหน้าที่รับผิดชอบให้ชัดเจน และปฏิบัติให้ถูกต้อง ฉะนั้นผู้ที่ได้รับมอบหมายให้มีหน้าที่ต่าง ๆ ก็จะต้องมีความรับผิดชอบต่อหน้าที่ที่ได้รับมอบหมาย เพื่อให้งานสำเร็จตามจุดมุ่งหมาย เช่น ฝ่ายที่ตกแต่งมณฑป ก็จะต้องดำเนินการให้เรียบร้อยก่อนการทำพิธีสรงน้ำเจ้าแม่อยู่หัว ฝ่ายจัดสถานที่ก็จะต้องเตรียมสถานที่ให้เรียบร้อยก่อนวันงานประเพณี เป็นต้น ดังนั้น ในการร่วมทำกิจกรรมดังกล่าว ทำให้ผู้ร่วมงานมีความรับผิดชอบต่อหน้าที่ที่ได้รับมอบหมาย เพื่อให้งานสำเร็จตามที่ได้วางไว้ อันจะส่งผลต่อความรับผิดชอบต่อหน้าที่อื่น ๆ ทั้งในหน้าที่ของตนและหน้าที่ต่อส่วนรวมต่อไป
- ความกตัญญู การปฏิบัติตามประเพณีตายายย่านของชาวบ้านท่าคุระ นั้น เป็นการส่งเสริมความกตัญญูกตเวที โดยเฉพาะต่อเจ้าแม่อยู่หัว พระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวบ้านเคารพบูชา เมื่อถึงช่วงกำหนดจัดพิธีประเพณี ลูกหลานไม่ว่าจะอยู่ไกลแค่ไหนหากไม่ติดภาระจำเป็นจริง ๆ ก็จะต้องมาร่วมงาน เพื่อแสดงความกตัญญูกตเวทีต่อเจ้าแม่อยู่หัวด้วยการมากราบไหว้บูชา การสรงน้ำ และร่วมในพิธีสมโภช ตลอดจนการรำโนราถวายเจ้าแม่อยู่หัว นอกจากการแสดงความกตัญญูต่อเจ้าแม่อยู่หัวแล้ว ลูกหลานที่ไปอยู่ที่อื่นก็จะได้กลับมาบ้านเกิดพบปะ พ่อ แม่ ปู่ ย่า ตา ยาย และญาติพี่น้องหรือผู้ที่นับถือ ได้ซื้อของมาฝาก ได้สอบถามทุกข์สุข ซึ่งก็เป็นการแสดงออกถึงความกตัญญูกตเวที เช่นกัน การปฏิบัติเกี่ยวกับประเพณีตายายย่านของชาวบ้านท่าคุระ เป็นกิจกรรม ที่ส่งเสริมจริยธรรมให้เกิดขึ้นแก่ผู้ปฏิบัติ ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน และทำให้คนในสังคม เป็นคนที่มีจริยธรรมที่ดีงาม ส่งผลให้สังคมนั้นมีความสงบสุขและเข้มแข็ง

ความเชื่อ
ความเชื่อ เป็นการยอมรับนับถือหรือยึดมั่นในสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่มีตัวตนหรือไม่ก็ตาม เป็นความจริงหรือไม่มีอยู่จริง โดยที่ยังไม่อาจพิสูจน์ได้ด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์ ความเชื่อเป็นธรรมชาติที่เกิดขึ้นกับมนุษย์ทุกคน ซึ่งอาจจะเนื่องมาจากความกลัวและความไม่รู้เป็นต้นเหตุให้จิตใจไม่มั่นคง มนุษย์จึงต้องพยายามแสวงหาคำตอบเพื่อนำไปอธิบายสิ่งเหล่านี้บางอย่างที่อธิบายด้วยเหตุผลไม่ได้ก็ให้เป็นอำนาจของสิ่งลึกลับ หรือสิ่งที่เหนือธรรมชาติ เพื่อเป็นกำลังใจ และเพื่อแก้ปัญหาความไม่มั่นคงในจิตใจ ดังนั้นมนุษย์จึงต้องหาเครื่องยึดเหนี่ยวในรูปแบบต่าง ๆ แสดงออกซึ่งพฤติกรรมที่เชื่อว่าสามารถบันดาลให้ประสบความสำเร็จได้ เมื่อมนุษย์มีความเชื่อในเรื่องใดเรื่องหนึ่งก็จะแสดงออกให้ทราบถึงความรู้สึกที่มีต่อความเชื่อนั้น ๆ ต่อกันมาจนกลายเป็นความเชื่อของสังคมนั้น ๆ ประเพณีตายายย่านของชาวบ้านท่าคุระ อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา ได้สะท้อนให้เห็นความเชื่อหลายลักษณะดังนี้
๑. ความเชื่อทางไสยศาสตร์
๒. ความเชื่อเกี่ยวกับการบนบาน
๓. ความเชื่อเรื่องความศักดิ์สิทธิ์ของพระพุทธรูปเจ้าแม่อยู่หัว


แหล่งเข้าถึงข้อมูล

องค์การบริหารส่วนตำบลคลองรี อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา โทรศัพท์ ๐-๗๔๔๘-๖๑๖ โทรสาร ๐-๗๔๔๘-๖๑๖๘



pic
pic
pic
pic

แนะนำสถานที่ท่องเที่ยว



ปฏิทินกิจกรรม
« มิถุนายน 2564 »
อา. จ. อ. พ. พฤ. ศ. ส.
   1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30
ดูปฏิทินทั้งหมด


๖๖๖ ชั้น ๑๕-๒๓ ถนนบรมราชชนนี แขวงบางบำหรุ เขตบางพลัด กรุงเทพมหานคร ๑๐๗๐๐ โทรศัพท์ ๐๒ ๔๒๒ ๘๘๘๘

สายด่วนวัฒนธรรม
Copyright © 2015 m-culture.go.th กระทรวงวัฒนธรรม