กระทรวงวัฒนธรรม

วันที่ o๙/o๘/๒๕๕๙

การเสนเรือน (การเสนเฮือน) ของชาวไทยทรงดำ (ลาวโซ่ง) ตำบลกลอนโด อำเภอด่านมะขามเตี้ย


ความเป็นมาและความเชื่อ
พิธีเสนเรือนเป็นประเพณีเกี่ยวกับความเชื่อในเรื่องของผี วิญญาณ บรรพบุรุษของชาวไทยทรงดำบ้านแหลมทอง ตำบลกลอนโด อำเภอด่านมะขามเตี้ย จังหวัดกาญจนบุรี ซึ่งเป็นพิธีกรรมที่จัดขึ้นเพื่อเซ่นผีเรือน ได้แก่ ผีพ่อแม่ ปู่ย่า ตายาย ที่ล่วงลับไปแล้ว และได้ทำพิธีอัญเชิญมาไว้บนเรือน โดยจัดให้อยู่มุมห้อง ๆ หนึ่ง ทางหัวสกัดของบ้านเป็นการสมมติไม่มีกระดูกและสัญลักษณ์ใด ๆ ว่าเป็นผีตนใด เป็นที่ว่างเปล่า ตรงนั้นจะเรียกว่า "กะล้อห้อง” ซึ่งแปลว่ามุมห้อง ตามปกติที่ตรงนั้นจะมีถ้วยชามและแก้วน้ำตั้งอยู่และข้างฝาบริเวณนั้นจะเจาะเป็นรูกลมเท่าไข่เป็ดลอดไว้ด้วย พิธีเสนเรือนนิยมทำกันเป็นประจำแต่ละบ้านทุกปีหรือ ๒-๓ ปีครั้งหนึ่ง เพื่อให้ผีเรือนของตนได้มารับเครื่องเซ่นไหว้จากลูกหลาน เป็นการแสดงออกซึ่งความกตัญญู ระลึกถึงพระคุณของบรรพบุรุษผู้ล่วงลับไปแล้ว เชื่อกันว่าเมื่อได้จัดพิธีเซ่นไหว้ผีเรือนแล้วผีเรือนจะปกป้องคุ้มครองรักษาตนและครอบครัวให้มีความสุขเจริญก้าวหน้า ทำมาค้าขึ้น ดังคำกล่าวที่ว่า "เฮ็ดนาก็มีข้าวขาย เฮ็ดไฮ่ก็มีหมากไม้เต็มกอ”
กระบวนการและพิธีกรรม
พิธีเสนเรือนกระทำในเดือนใดก็ได้ ยกเว้นเดือน ๙ และเดือน ๑๐ ทั้ง ๒ เดือนนี้ เพราะถือกันว่าผีเรือนไม่อยู่บ้านไปเฝ้าเทวดา ดังคำกล่าว "เดือนสิบเดือนเก้าผีเฮือนต่างไปเฝ้าแถน” ดังนั้น การทำพิธีเสนเรือนในระยะ ๒ เดือนนี้ จึงไม่บังเกิดผลใด ๆ โดยปกติแล้วมักทำกันในระยะที่ว่างจากการทำนา แต่ในเดือน ๕ ไม่นิยมทำเพราะช่วงดังกล่าวนี้เป็นหน้าแล้ง ไม่ค่อยมีความอุดสมสมบูรณ์ในเรื่องข้าวปลาอาหารและผลไม้ การงดเว้นไม่จัดทำพิธีเสนเรือนนั้น อาจทำให้ผีเรือนของตนอดอยาก และในที่สุดผีเรือนอาจก่อความเดือดร้อนให้ตนและคนที่อยู่ในครอบครัวได้ ดังนั้นทางที่ดีจึงควรทำพิธีเสนเรือนสักครั้งหนึ่งในรอบปี หรือ ๒-๓ ปี ผีในตระกูลเดียวกันเรียกว่า "สิ่ง” เดียวกัน ผีเรือน คือ ผีที่ตายในบ้านนั้น เช่น แก่ตาย และตายดีไม่ใช่ตายโหง ผีตายเพราะอุบัติเหตุเรียกว่าตายโหงจะไม่นำมาเป็นผีเรือน ผีที่ตายในบ้านหลังจากที่เผาศพแล้วจะมีการทำพิธีอัญเชิญวิญญาณให้มาอยู่บนบ้าน เรียกว่าพิธีเรียกผีขึ้นเรือน ทุกบ้านจะมีรายชื่อของผู้ตายหรือบัญชีของผีประจำเรือนไว้เรียกว่า "ปั๊บผีเฮือน” ในวันเสนเรือนหมอเสนจะนำปั๊บผีเรือนมาอ่านรายชื่อผีเรือนเพื่อเชิญมาให้รับของเซ่นไหว้ทีละ ๑ ตน ห้องผีเรือนนี้ปกติเจ้าของบ้านจะระวังมิให้บุคคลภายนอกซึ่งไม่ได้รับอนุญาตเข้าไป ถ้าเผลอเข้าไปโดยที่เจ้าของบ้านมิได้บอกกล่าวผีเรือนถือว่าเป็นการผิดผี เจ้าของบ้านอาจได้รับเคราะห์เอง การประกอบพิธีเสนเรือนมีขั้นตอน ดังนี้ เริ่มจาก นำส่วนที่สำคัญของหมู เช่น หัวหมู ซี่โครงหมู ขาหมู (หน้า-หลัง) หางหมู มาต้ม ให้สุกทั้งตัว และมาประกอบกันให้เป็นตัวหมู แล้วใส่ไว้ใน "ปานเผือน” (ภาชนะจักสานคล้ายกระจาด) เพื่อทำพิธีเซ่นไหว้ โดยนำไปวางไว้ที่ห้องผีเรือน การดำเนินการจะเป็นหน้าที่ของหมอเสน นอกจากหมูแล้ว อาหารที่นำไป เซ่นไหว้ที่สำคัญประกอบด้วย ขนมต่างๆ ได้แก่ ข้าวต้มมัด มันต้ม เผือกต้ม และผลไม้ ตามฤดูกาล ส่วนของคาว จะประกอบด้วย ไก่ต้ม หรือไก่ซ้อง ที่ต้องต้มให้สุกทั้งตัว ปลาช่อนย่าง ๑ ตัว แกงบอน แกงหน่อไม้ดอง ต้มกระดูกหมูใส่หน่อไม้ดอง ลาบเลือด ที่ขาดไม่ได้คือ ขนมจีนน้ำยา นำอาหารทุกอย่างใส่ไว้ที่ปานเผือน เพื่อทำพิธีเซ่นไหว้ พร้อมกับหมูที่เตรียมไว้ จากนั้นลูกหลานก็จะยกปานเผือน ที่ใส่อาหารไว้เข้าไว้ในห้องผี เพื่อทำพิธีเซ่นไหว้ต่อไป นอกจากอาหารแล้ว จะมีเหล้าอีก ๑ ขวด ในการเซ่นไหว้ ในพิธีการ หมอเสนจะให้ลูกหลานยกปานเผือนขึ้นเหนือหัว แล้วกล่าวตามหมอเสน โดยเรียกและกล่าวชื่อของบรรพบุรุษให้มากินอาหารที่ลูกหลานได้นำมาเซ่นไหว้ และหากมีสิ่งใดที่ลูกหลานได้กระทำผิดก็จะมีการกล่าวคำขอโทษด้วย หลังจากพิธีการผ่านไป ๑ ชั่วโมง หมอเสนก็จะมีการบอกกล่าวกับบรรพบุรุษอีกครั้งว่า หลังจากบรรพบุรุษได้กินอิ่มแล้ว จะนำปานเผือนที่มีอาหารนี้ไปให้ลูกหลานได้กินกัน เพื่อเป็นสิริมงคลแก่ลูกหลานต่อไป ที่สำคัญพิธีและประเพณีนี้จะต้องเชิญเพื่อนบ้านที่เป็นไทยทรงดำมากินอาหารด้วย




แชร์


Facebook share Twitter share LINE share