องค์ความรู้ทางวัฒนธรรม >> มรดกทางวัฒนธรรม
ศูนย์เรียนรู้สมุนไพรพื้นบ้าน ศูนย์สุขภาพและพัฒนาวัตถุดิบสมุนไพรชุมชนวัดท่าลาด

วันที่ 9 มี.ค. 2565

ศูนย์เรียนรู้สมุนไพรพื้นบ้าน ศูนย์สุขภาพและพัฒนาวัตถุดิบสมุนไพรชุมชนวัดท่าลาด ศูนย์สุขภาพและพัฒนาวัตถุดิบสมุนไพรชุมชนวัดท่าลาด เป็นศูนย์เรียนรู้สมุนไพรพื้นบ้านซึ่งตั้งอยู่ที่วัดท่าลาด บ้านท่าลาด ตำบลนาโส่ จังหวัดยโสธร มีพื้นที่ทั้งหมด ๗ ไร่ มีพืชสมุนไพรกว่า ๒๐๐ ชนิด เดิมตั้งเป็นชมรมหมอยาพื้นบ้านโดยพระครูสุภาจารวัฒน์ เป็นพระนักพัฒนาเป็นผู้ริเริ่ม มีการขับเคลื่อนงานร่วมกับมูลนิธิสุขภาพไทยในปี พ.ศ. ๒๕๓๘ ที่มีพื้นที่รับผิดชอบอำเภอทรายมูล และอำเภอกุดชุม ในการส่งเสริมการปลูกพืชสมุนไพรและเก็บรวบรวมข้อมูลพืชสมุนไพรที่อยู่ในพื้นที่อีกด้วย ต่อมาพื้นที่ที่รับผิดชอบได้รับคัดเลือกเป็นศูนย์ผลิตวัตถุดิบพืชสมุนไพรส่งให้กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือกผลิตยา ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๔๕ ได้จัดตั้งกลุ่มสมาชิกสุขภาพพัฒนาวัตถุดิบสมุนไพร มีสมาชิกจำนวน ๑๐๑ ราย และต่อมาทางมูลนิธิสุขภาพไทยไม่ได้รับงบประมาณสนับสนุนจึงได้ปิดตัวลง นายเกรียงศักดิ์ เวฬุวนารักษ์จึงได้ผันตัวเองเข้ามาช่วยบริหารจัดการโครงการร่วมกับชาวบ้านต่อจนถึงทุกวันนี้ ปัจจุบันพื้นที่ตำบลนาโส่แห่งนี้สามารถผลิต แปรรูป ปรุงยา และมีการพัฒนาตำรับยาของหมอยาพื้นบ้านสมุนไพรไว้ใช้รักษาในยามเจ็บป่วย และส่งเป็นวัตถุดิบพืชสมุนไพรให้กับโรงพยาบาลอำเภอกุดชุมเพื่อนำไปแปรรูป ศูนย์สุขภาพและพัฒนาวัตถุดิบสมุนไพรชุมชนวัดท่าลาด มีการขับเคลื่อนงานร่วมกับภาคีเครือข่าย อาทิ รวบรวมหมอยาพื้นบ้าน การเผยแพร่องค์ความรู้ การตรวจรักษาโรคร่วมกับโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล โรงพยาบาลกุดชุมและสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมีการส่งเสริมการจัดแสดงและจำหน่ายผลิตภัณฑ์และการถ่ายทอดองค์ความรู้ต่างๆโดยสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดยโสธร นอกจากนี้ภายในศูนย์ยังมีสวนป่าสุภาจาโร ซึ่งออกแบบเป็นวนเกษตร คือ ระบบเกษตรกรรมที่ทำในพื้นที่ป่า เก็บผลผลิตจากป่ามาใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน พืชสมุนไพรภายในศูนย์แบ่งออกได้ ๓ กลุ่ม ๑) กลุ่มพืชระยะสั้น ๓-๔ เดือน (ฟ้าทะลายโจร,หญ้าหนวดแมว,ทองพันชั่ง ) ๒) กลุ่มพืชระยะกลาง ๔-๘ เดือน (เพชรสังฆาต,รางจืด) ๓) กลุ่มพืชระยะยาว ๘ เดือน – ๒ ปี (ขมิ้นอ้อย,ขมิ้นชัน,กระชาย,ว่านไฟ ) กิจกรรมภายในศูนย์ ๑. มีการปลูกพืชสมุนไพร ขยายพันธุ์พืชสมุนไพร และปลูกข้าว ๒. มีการจัดกิจกรรมร่วมกับชาวบ้าน โดยการให้สมาชิกร่วมกันในการแปรรูปยาสมุนไพรไว้ใช้ภายในชุมชนและจัดจำหน่ายให้กับโรงพยาบาล ๓. มีการจัดกิจกรรมการเรียนรู้พืชสมุนไพร การปลูก ผลิต แปรรูปสมุนไพร ให้แก่นักเรียน นักศึกษา และประชาชนที่สนใจ ผลิตภัณฑ์ที่ผลิตและแปรรูป ศูนย์สุขภาพและพัฒนาวัตถุดิบสมุนไพรชุมชนวัดท่าลาดมีการแปรรูปสมุนไพรหลักๆ ๕ ประเภท ดังนี้ ๑. ขี้ผึ้ง น้ำมัน (ขี้ผึ้งน้ำมันงา,ขี้ผึ้งแก้หวัด,น้ำมันใบไม้) ๒. แคปซูล (ฟ้าทะลายโจร,ขมิ้นชัน,เพชรสังฆาต) ๓. ยาน้ำ (ยาธาตุเปลือกอบเชย) ๔. ยาผง (ผงขัดหน้า,ผงพอกหน้า,ผงแช่เท้า) ๕. สมุนไพรแห้ง (ลูกประคบ,ต้มแก่นฝาง,ยาต้มโคคลาน) องค์ความรู้ในการแปรรูปสมุนไพร นายเกรียงศักดิ์ เวฬุวนารักษ์ ได้มีการนำองค์ความรู้ด้านสมุนไพรพื้นบ้านมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์สมุนไพร อาทิ ๑. ผงขัดหน้าข้าวสามสี ส่วนประกอบ: - ข้าวเจ้าหอมมะลิแดง ๓ ส่วน - ข้าวเจ้าหอมมะลิดำ ๒ ส่วน - ข้าวเจ้าเหลือง ๑ ส่วน สรรพคุณ: ช่วยบำรุงผิวหน้าให้นุ่ม เต่งตึงสดใส ช่วยปกป้องผิวจากแสงแดด วิธีใช้: ล้างหน้าให้สะอาดด้วยน้ำเปล่า เทผงข้าวใส่ฝ่ามือผสมน้ำเล็กน้อยนวดเป็นโคลนใช้พอกหน้าประมาณ ๒๐ นาที แล้วล้างออกด้วยน้ำสะอาด ๒. ผงขัดผิว ส่วนประกอบ : - ถั่วเขียว ๓ ส่วน - เนื้อมะขามป้อม ๒ ส่วน - ว่านน้ำ ๑ ส่วน สรรพคุณ: ทำความสะอาดผิวพรรณให้เนียนใสเกลี้ยงเกลา ลดความมัน สิว และผดผื่น วิธีใช้: ล้างหน้าหรือผิวกายให้สะอาดด้วยน้ำเปล่า นำผงขัดผิวผสมน้ำเล็กน้อยพอให้ข้น ทาและขัดผิวหน้า หรือผิวกายเบาๆ ทิ้งไว้ ๕-๑๐ นาทีแล้วล้างออก ๓. ขี้ผึ้งน้ำมันงา ส่วนประกอบ: วาสลีน น้ำมันงา เมนทอล การบูร พิมเสน น้ำมันระกำ น้ำมันตะไคร้หอม ฟ้าทะลายโจร วิธีการทำ: ตั้งไฟละลายวาสลีน พอวาสลีนละลายหมดก็จะนำเมนทอลลงไป ใช้ไฟอ่อน ใส่การบูร พิมเสน น้ำมันระกำ ต่อมาก็จะเป็นการแต่งสี ใส่ผงฟ้าทะลายโจร(จะได้สีเขียว) แต่งกลิ่นด้วยน้ำมันตะไคร้หอม ขั้นตอนสุดท้ายคือนำมาใส่บรรจุภัณฑ์ สรรพคุณ:ช่วยในเรื่องของแก้ปวดเมื่อย แผลไฟไหม้น้ำร้อนลวก กระบวนการถ่ายทอดองค์ความรู้ จะใช้การถ่ายทอดองค์ความรู้ให้กับเกษตรกร ๒ ลักษณะ คือ ๑. จัดให้มีการพูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็น และแนะนำให้ผู้ที่สนใจเข้ามาเรียนรู้ภายในศูนย์ ๒. หน่วยงานรัฐเข้ามามีบทบาทในการจัดเวทีเสวนาถ่ายทอดองค์ความรู้ให้กับผู้ที่สนใจ การน้อมนำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ ความพอประมาณ: ปลูกผักไว้กินเองเพื่อลดค่าใช้จ่ายภายในครัวเรือน นอกจากนี้ยังปลูกพืชสมุนไพรเพื่อเป็นแหล่งผลิตยารักษาโรคเมื่อยามเจ็บป่วยและสามารถขายเป็นรายได้เสริมอีกทางหนึ่ง ความมีเหตุผล: มีแนวคิดที่จะพัฒนาศักยภาพสมาชิกภายในกลุ่มและชุมชน เพื่อให้สมาชิกสามารถพัฒนาบทบาทของตนเองให้สามารถถ่ายทอดองค์ความรู้ให้กับบุคคลอื่นได้ การมีภูมิคุ้มกันในตัวที่ดี: มีการเก็บรวบรวมข้อมูลพืชสมุนไพรภายในชุมชน และอนุรักษ์พันธุ์พืชสมุนไพรที่หายาก เพื่อเป็นแหล่งวัตถุดิบในการผลิตยาสมุนไพร และส่งขายให้กับโรงพยาบาล เงื่อนไขความรู้: ด้วยความที่เป็นคนชอบศึกษาหาความรู้และสนใจในเรื่องสมุนไพรจึงศึกษาหาข้อมูลสรรพคุณทางยาและแหล่งผลิตเพื่อเก็บรวบรวมไว้ มีการคิดงานที่เป็นลำดับ จัดลำดับความสำคัญของงาน มีการทำแผนชีวิต นอกจากนี้ยังเก็บรวมรวมข้อมูลองค์ความรู้ของหมอยาพื้นบ้านที่มีอยู่ภายในชุมชนไว้ถ่ายทอดให้กับบุคคลที่สนใจ เงื่อนไขคุณธรรม: มีน้ำใจ เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ โดยการเพาะขยายพันธุ์พืชสมุนไพรเพื่อแจกจ่ายให้สมาชิกได้นำไปปลูกแปลงของตนเอง และช่วยเหลือกิจกรรมทางสังคม เช่น การจัดคาราวานร่วมกับโรงพยาบาลเพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้และตรวจสุขภาพให้กับชาวบ้าน


คำสำคัญ
ศูนย์เรียนรู้สมุนไพรพื้นบ้าน ศูนย์สุขภาพและพัฒนาวัตถุดิบสมุนไพรชุมชนวัดท่าลาด
หมวดหมู่
สถานที่จัดแสดงทางวัฒนธรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น

สถานที่ตั้ง
ศูนย์สุขภาพและพัฒนาวัตถุดิบสมุนไพรชุมชนวัดท่าลาด หมู่ที่/หมู่บ้าน ท่าลาด
ตำบล นาโส่ อำเภอ กุดชุม จังหวัด ยโสธร

รายละเอียดการเข้าถึงข้อมูล
ศูนย์สุขภาพและพัฒนาวัตถุดิบสมุนไพรชุมชนวัดท่าลาด
บุคคลอ้างอิง นายเกรียงศักดิ์ เวฬุวนารักษ์

หมู่ที่/หมู่บ้าน ท่าลาด
ตำบล นาโส่ อำเภอ กุดชุม จังหวัด ยโสธร
โทรศัพท์ 0879996502



pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic

สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดยโสธร ศาลากลางจังหวัดยโสธร ชั้น ๕ ถนนแจ้งสนิท อำเภอเมืองยโสธร จังหวัดยโสธร ๓๕๐๐๐
โทร. ๐ ๔๕๗๑ ๕๑๓๗ โทรสาร ๐ ๔๕๗๑ ๕๑๓๘ e-mail : [email protected]
พัฒนาและดูแลระบบโดย
นางสาวอารีรัตน์ สร้อยสิงห์ เจ้าหน้าที่บันทึกข้อมูล e:mail : [email protected]

สายด่วนวัฒนธรรม
Copyright © 2015 m-culture.go.th กระทรวงวัฒนธรรม