องค์ความรู้ทางวัฒนธรรม >> มรดกทางวัฒนธรรม
เกวียนสลักลายบ้านนาสะไมย์

วันที่ 9 มี.ค. 2565

เกวียนสลักลาย เกวียน คือ พาหนะชนิดหนึ่ง มี ๒ ล้อ ที่ใช้ควายหรือวัวเทียมในการลากจูง บรรทุก ขนส่ง เดินทางไกล ทำจากไม้เนื้อแข็งเป็นส่วนใหญ่ เช่น ไม้พยูง ไม้แดง ไม้ประดู่ ไม้แคน (ไม้ตะเคียน) เป็นต้น ในการทำเกวียน ช่างต้องมีความรู้ความชำนาญในการคำนวณ สัดส่วน ทั้งส่วนโครงสร้างและส่วนประกอบย่อยต่างๆ ให้เหมาะสมกับลักษณะการใช้งาน การเลือกไม้ที่ใช้ในแต่ละส่วนของเกวียนให้เหมาะสมกับการรับน้ำหนักบรรทุก แรงกระแทกและการเสียดสี แหล่งผลิตเกวียนที่สำคัญอยู่ที่ บ้านนาสะไมย์ ตำบลนาสะไมย์ อำเภอเมืองยโสธร จังหวัดยโสธร เกวียนบ้านนาสะไมย์มีลักษณะเฉพาะ เรียกว่า เกวียนสลักลาย เป็นเกวียนที่มีการสลักลวดลายเต็มพื้นที่ ของตัวเรือนเกวียน และรวมถึงสลักในส่วนอื่น ๆ อีกหลายแห่ง คือ แป้นชาน หัวโถน คั่นยัน แพดหรือแปรก หัวทวก คันทูปเกวียน หัวเต่าหน้า หัวเต่าหลัง คานหน้า คานหลัง และก้องเพลา ลักษณะของเกวียนมีหัวทวกโค้งงอลงเล็กน้อย ตัวเรือนเกวียนจะทำแยกอีกชิ้นหนึ่ง วางเพื่อใช้งาน บนโครงคาน ทวก และถอดออกได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การสลักลวดลายที่ดูเหมือนจะคล้าย ๆ กันทั่วไป แต่ในรายละเอียดช่างสลักเกวียนจะมีอิสระในการจัดวาง ลวดลายต่างๆ ที่สืบทอดกันมา เช่น ลายเกล็ดหอย ลายเม็ดข้าวสาร ลายดอก ลายย้อย ลายเครือ ฯลฯ ปัจจุบันการทำเกวียนสลักลายกำลังประสบปัญหาหลายด้าน เช่น การหมดประโยชน์ใช้สอย การขาดแคลน วัตถุดิบ ซึ่งทำให้ช่างฝีมือต้องละทิ้งอาชีพเดิมไปประกอบอาชีพใหม่ ซึ่งอาจจะส่งผลให้ความรู้ในเชิงช่างสูญหายไปในที่สุด วัสดุอุปกรณ์ วัสดุที่ใช้ทำ มีทั้งไม้พยุง ไม้ประดู่ ไม้แคน (ตะเคียน) เพราะเป็นไม้ที่แข็ง คงทน เหนียว ไม่ร้าว ส่วนไม้ที่ทำยากคือไม้พยุงเพราะมียางเหนียว แหล่งไม้ซื้อมาเองจากจังหวัดอำนาจเจริญ ราคาซื้อไม้ต้นละประมาณ ๑ หมื่นบาท เอามาเป็นต้น ๆ เลย ต้นหนึ่งพอลำเกวียน ๑ ลำ แต่ไม่ได้ล้อ ส่วนประทุนจ้างเขาทำ ไม้สักก็ทำเกวียนได้แต่ไม่นิยมทำเพราะสู้ฝนไม่ได้ อุปกรณ์ในการทำเกวียน จะทำขึ้นทั้งหมดโดยการตีเหล็กเอง เช่น กบ ก็มีหลายขนาน สิ่วก็มีหลายขนาด ฆ้อนตีเหล็กสับสลักลายจะเป็นฆ้อนไม้ การตัดไม้ต้องใช้เลื่อยมือไม่ใช้เลื่อยไฟฟ้าเพราะเนื้อไม้จะแตก และตะไบหรือขัดด้วยกระดาษทรายให้สวยงามซึ่งต้องอาศัยความชำนาญ วิธีทำ ระยะเวลาในการทำ การทำเกวียนเริ่มจากนำไม้มาตัดส่วนประกอบต่าง ๆ ตามส่วนประกอบของเกวียน แล้วจึงนำไปสลักลวดลาย แล้วจึงนำไปประกอบเป็นลำเกวียนซึ่งจะใช้สลักตอกแทนตะปูบางส่วนใช้ลวดลายหรือหวายมัดแต่นิยมใช้หวายจะดูดีกว่าขอบล้อจะใช้เหล็กหุ้มโดยใช้ความร้อนเผาตอกเข้ากับขอบล้อ เวลาทำแต่ละลำก็ไม่เท่ากันแล้วแต่อารมณ์ แต่ก็ไม่เกิน ๓ เดือน ลายที่นิยมแกะสลักบนเกวียน ลายที่นิยมแกะสลักบนเกวียน มีลายเม็ดข้าวสาร ลายกนก ลายดอกลายย้อย ลายเครือ ลายเกล็ดหอย การแกะลายบนเกวียนจะมีการกะระยะทำเป็นช่วง ๆ จุด ๆ ไม่มีแบบแผนตายตัว ทุกอย่างจดจำและดัดแปลงตามความเหมาะสมและตามที่ลูกค้าต้องการ ขนาดของเกวียน ขนาดของเกวียนไม่จำเพาะแน่นอน โดยทั่วไป ขนาดใหญ่จะมีความกว้าง ๑ เมตร ยาว ๓.๘ เมตร สูง ๑ เมตร ถ้าขนาดเล็กจะมีความกว้าง ๑๕ เซนติเมตร ยาว ๓๖ เซนติเมตร สูง ๑๔ เซนติเมตร ขนาดกว้างยาวแล้วแต่ลูกค้าสั่ง สามารถดัดแปลงตามความเหมาะสม และตามที่ลูกค้าต้องการ มีตั้งแต่ขนาดเล็กจนใหญ่ การประยุกต์ใช้ จุดประสงค์เดิมของการทำเกวียนเพื่อใช้เป็นพาหนะเดินทาง ขนสิ่งของต่าง ๆ แต่ทุกวันนี้ทำเพื่อโชว์ในสถานที่ต่าง ๆ ในพิพิธภัณฑ์ ศูนย์การค้า จึงทำให้มีการทำเกวียนขนาดเล็ก เดิมทำขนาดเล็ก ๆ เพื่อเป็นของเล่น ต่อมามีการทำเป็นของที่ระลึก เกวียนเล็ก เริ่มต้นที่ ๒,๕๐๐ บาท เกวียนใหญ่ เริ่มต้นที่ ๑๐๐,๐๐๐ บาท ช่องทางการติดต่อ นายอุทาน หาสำรี ที่อยู่ ๒๑ หมู่ที่ ๑๓ บ้านนาสะไมย์ ต.นาสะไมย์ อ.เมืองยโสธร จ.ยโสธร โทร ๐๙๓ ๑๕๒ ๕๐๖๗


คำสำคัญ
เกวียนสลักลายบ้านนาสะไมย์
หมวดหมู่
เครื่องมือเครื่องใช้

สถานที่ตั้ง
หมู่ที่/หมู่บ้าน บ้านนาสะไมย์
ตำบล นาสะไมย์ อำเภอ เมืองยโสธร จังหวัด ยโสธร

รายละเอียดการเข้าถึงข้อมูล

บุคคลอ้างอิง นายอุทาน หาสำรี
ชื่อที่ทำงาน สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดยโสธร
หมู่ที่/หมู่บ้าน บ้านนาสะไมย์
ตำบล นาสะไมย์ อำเภอ เมืองยโสธร จังหวัด ยโสธร
โทรศัพท์ ๐๙๓ ๑๕๒ ๕๐๖๗



pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic
pic

สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดยโสธร ศาลากลางจังหวัดยโสธร ชั้น ๕ ถนนแจ้งสนิท อำเภอเมืองยโสธร จังหวัดยโสธร ๓๕๐๐๐
โทร. ๐ ๔๕๗๑ ๕๑๓๗ โทรสาร ๐ ๔๕๗๑ ๕๑๓๘ e-mail : [email protected]
พัฒนาและดูแลระบบโดย
นางสาวอารีรัตน์ สร้อยสิงห์ เจ้าหน้าที่บันทึกข้อมูล e:mail : [email protected]

สายด่วนวัฒนธรรม
Copyright © 2015 m-culture.go.th กระทรวงวัฒนธรรม